In de Wassenaarse Krant van 5 en 12 juli 2024 stonden artikelen over een oude grenspaal, die na het gereedkomen van het verkeersknooppunt Ommedijk weer op zijn oude plaats is teruggezet. Uit documenten in het gemeentearchief blijkt dat dit in een lange traditie staat.

Eind augustus 1621 zond het bestuur van Voorschoten een brief aan de schout van Wassenaar, Jan Cornelisz van der Cleij, met een voorstel om grenspalen te plaatsen. De limiet- of “scheijtpaal” waar het hier om gaat moest komen aan de noordwestkant van de weg van Den Deijl naar het Haagse Schouw, op het punt waar deze weg de grens tussen de ambachten Voorschoten en Wassenaar kruiste. Die weg heette daar destijds Doeslaan en werd later onderdeel van de Rijksstraatweg.

In het najaar van 1621 werd de daad bij het woord gevoegd in aanwezigheid van vertegenwoordigers van beide ambachtsbesturen. De paal was gemaakt van geverfd hout en beschilderd met de heraldische wapens van Voorschoten en Wassenaar. Het schilderwerk sleet door weer en wind en werd regelmatig bijgewerkt. Na verloop van enkele decennia was echter de gehele grenspaal in vervallen toestand, zodat een nieuwe neergezet moest worden. Dat geschiedde met enig ceremonieel. Van beide ambachten kwamen de hoogste bestuurders ter plaatse. Zij zagen nauwlettend toe dat – na het uitgraven van de oude vermolmde paal – de nieuwe op precies dezelfde plaats werd neergezet. Vervolgens maakten de beide ambachtssecretarissen hiervan een proces-verbaal op.

In de achttiende eeuw moest de houten paal drie keer worden vervangen. Toen het in 1801 weer zover was, wilde men een duurzamere oplossing van hardsteen. De Leidse meester-steenhouwer Pieter Reijnders maakte het ontwerp. De door hem geleverde vierkante paal had zijden van 30 centimeter en was ruim vier meter lang. Het werd de huidige grenspaal, die op 23 april 1802 met het gebruikelijke ceremonieel is geplaatst. De voor- en achterzijde waren nu niet meer voorzien van wapenschilden, maar van de namen Voorschoten en Wassenaer. Nu zijn die teksten niet meer goed leesbaar, evenmin als het jaartal 1802 aan de zijkant.

Het Voorschotense gebied noordelijk van de grenspaal is in 1966 geannexeerd door de gemeente Leiden. Overigens is de situatie ter plaatse van de vroegere Doeslaan met de aanleg van het verkeersknooppunt Ommedijk onherkenbaar veranderd. De grenspaal staat nu op een soort “eiland” binnen een lus van de snelweg, zodat hij niet meer van dichtbij te zien is.

Een dergelijke stenen paal is nog wel goed te bekijken aan de Papeweg op de scheiding tussen Voorschoten en Wassenaar. Deze meer dan vier meter lange en ruim 1800 kilo zware “scheidpaal” is per schip aangevoerd en op 6 april 1775 geplaatst. De Haagse meester-steenhouwer Johannes Gillis Oosthout heeft op deze paal niet alleen de namen, maar ook de wapens van de ambachten “opgehakt”.

Albert Clobus

Gedeelte van de ontwerptekening van de grenspaal aan de Doeslaan, door Pieter Reijnders in 1801. Van de Voorschotense kant tekende hij alleen de naam. Links een schaalverdeling in duimen.