Op zaterdag 14 september 2024 wordt de Open Monumentendag georganiseerd door het Comité Open Monumentendag Wassenaar. Het thema is dit jaar “Routes, Netwerken en Verbindingen”. In dit kader zal bijzondere aandacht besteed worden aan de Gele Tram.
Maar ook voor de komst van trein, tram en bus was in Wassenaar bij Huis den Deijl een halte van het openbaar vervoer. Sinds medio september 1662 bestond er namelijk al een postwagendienst speciaal bestemd voor personenvervoer. Met "post" is hier een halte op de route bedoeld, in plaats van brieven en dergelijke.
De wagens reden dagelijks vanaf het Binnenhof in Den Haag naar de Haarlemmerdijk in Amsterdam en terug. De volgende haltes werden aangedaan, met tussen haakjes het tarief enkele reis vanaf Den Haag in guldens. Huis den Deijl (0,60), Haagse Schouw (1,00), Duivenvlucht bij de Postbrug over de Leidsevaart (1,40), Sassenheim (1,55), Lisse (1,80), Hillegom (2,40), Berkenrode te Heemstede (3,00), Haarlem (3,15) en Huis ter Hart bij Halfweg (3,60). Een kaartje voor het volledige traject kostte 4,15 gulden. Het lijkt een koopje, maar dat viel tegen. Een geschoolde arbeider verdiende in die tijd slechts een gulden per dag. De doelgroep bestond dan ook uit meer gefortuneerde passagiers, die reisden voor handel en bestuurszaken, bijvoorbeeld raadpensionaris Johan de Witt in 1665.
De wagens vertrokken vanaf beide eindpunten om zes uur ‘s morgens en één uur ‘s middags. Met de vroege dienst reisden blijkbaar nogal wat bezoekers naar het Hof van Holland in Den Haag, want als dit Hof vakantie had verviel die dienst. In de wagen was plaats voor ongeveer zes passagiers, maar als zich aan een eindpunt meer mensen meldden reed ook een tweede wagen. Het was de bedoeling dat de postwagens de gehele route in zes uur aflegden. Er moest dus hard worden doorgereden met zo min mogelijk oponthoud bij de genoemde halteplaatsen. “Maak voort, maak voort” was een veel gehoorde kreet van koetsiers tegen treuzelaars op haltes. Er werd alleen iets langer gestopt om paarden te wisselen bij de posthuizen Duivenvlucht en Berkenrode. Overigens accepteerde men dat de reistijd opliep tot zeven uur als de (zand)wegen erg modderig waren na uitbundige regenval.
De postwagendienst was geheel in handen van een groep particulieren, die het monopolie had op deze route. Tot de aandeelhouders behoorde ook de postmeester bij wie je kaartjes kon kopen. Zijn adres vond de reiziger in een almanak. Door de economische neergang in de Bataafs – Franse tijd, bracht de ooit zo lucratieve postwagendienst onvoldoende op en is in 1801 gestaakt. In 1815 maakten andere ondernemers een doorstart onder de naam diligencedienst. Maar met de komst van de treinverbinding tussen Amsterdam en Den Haag, viel eind 1843 definitief het doek voor de diligencedienst door Wassenaar.
Albert Clobus
Gevelsteen met daarop een afbeelding van “De Haagsche Postwagen” in de voorgevel van het pand Singel 74 te Amsterdam, waar rond 1725 het “post-comptoir” gevestigd was in de woning van Gomarus van Duijst (1677-1741), makelaar in hennep en postmeester op Den Haag (foto Wikimedia).
Info: Van Ommerenpark 153, 2243EV Wassenaar, Telefoon: 5124653, E-mail: