Er bestaat een ontroerende foto van de stoombus op het Plein (laatstelijk gepubliceerd in het jubileumboek Een eeuw Excelsior). Op deze foto, gemaakt door Jan Eggink in 1900, is een voertuig te zien dat meer weg heeft van een ouderwetse treinwagon dan van een bus.
Voorop is een soort kachel te zien met een slanke pijp die door het dak is gevoerd. Achter de kachel staat, als een veldheer, de machinist. Het voertuig wordt omstuwd door een drom kinderen die allen verwachtingsvol in de lens kijken. Deze stoom-omnibus heeft in Wassenaar maar een kort leven gehad. Het voertuig was geleverd door de Haagse carrosseriebouwer Pennock en Co. De benodigde stoommachine kwam uit Engeland. De stoomvoorziening gebeurde door een met petroleum gestookte waterpijpketel van ca. 25 atmosfeer. Er waren twintig zitplaatsen en het geheel werd gedragen door vier houten wielen met stalen banden. De besturing gebeurde direct door middel van een soort stuurknuppel.
Op zaterdag 11 november 1899 werd de dienst Wassenaar-Den Haag geopend. Men reed van het Plein te Wassenaar via de Lange Kerkdam over de Rijksstraatweg naar de Plaats in Den Haag. De eerste bus vertrok ’s morgens om 9 uur van Wassenaar, de laatste verliet ’s avonds om 11 uur Den Haag. Dagelijks werden vijf ritten heen en even zoveel terug gemaakt. Onderweg werd (indien nodig) gestopt bij De Oude Deyl, bij ‘Halfweg Janssen’ (Kerkehout) en bij het Boschhek ter hoogte van de Waalsdorperlaan. De volledige rit duurde iets minder dan een uur en kostte vijftig cent.
De dienstregeling verliep niet zonder problemen. De stalen banden en het enorme gewicht van de bus veroorzaakten lelijke beschadigingen aan het wegdek en stonden ook niet bepaald garant voor veel zitcomfort. ’s Avonds veranderde de bus in een gevaar op de weg, dat men maar beter ruim baan kon geven. Het vrijwel geheel ontbreken van straatverlichting maakte het voor de machinist uiterst lastig om over een aardedonkere Rijksstraatweg de juiste koers te blijven volgen. Eén keer raakte de stoombus van de weg af en verdween in het bos. Daarbij raakte een tandwielbout van de achteras tussen de tandwielen, waardoor de krukas verbogen werd. Einde van de rit, dames en heren! De problemen met de bus stapelden zich op en uiteindelijk zagen de ondernemers zich genoodzaakt de dienst te staken. De stoom-omnibusdienst Wassenaar-Den Haag heeft maar een half jaar bestaan. De bus vond een nieuwe eigenaar in Papendrecht, maar ook daar bleef de exploitatie zonder resultaat. In Wassenaar moest men nog twee decennia wachten op de komst van de Gele Tram.
Robert van Lit
De stoombus op het Plein, 1900.