Voor de ondernemers en aandeelhouders van de Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij (HIJSM) was het in het begin onzeker of de onderneming rendabel zou zijn. Er werden dus ijverig – en ook dat was tamelijk nieuw – statistieken bijgehouden. En zo weten we nu dat er in mei 1843, de eerste maand dus dat er vanuit Voorschoten met de trein gereisd kon worden, 4.756 passagiers in Voorschoten opstapten,
in juni 7.212, in juli 8.351, in september 7.417, in oktober 5.312 en in november 4.276. Dat zijn hoge aantallen als we dat vergelijken met het aantal van de juli-maand twee jaar later: 1.006. Het heeft er alle schijn van dat grote delen van de bevolking uit de omgeving van station Voorschoten een rit met dit nieuwe middel van vervoer hebben willen meemaken. Daar zijn ongetwijfeld ook veel Wassenaarders bij geweest.
In het grootste deel van het jaar 1843 kon er vanuit Voorschoten nog alleen gereisd worden richting Leiden, en natuurlijk verder naar Haarlem, Amsterdam of een van de tussenstationnetjes. Aan het traject naar Den Haag werd intussen verder gewerkt en op 14 november kon, met de locomotief de Urania, de eerste proefrit van Voorschoten tot aan de brug over de Trekvaart bij Den Haag worden gereden. De rit duurde 20 minuten. De koeien van boer Pieter Alkemade op de Kerkewoning, in de Veenzijdse polder, zouden hier ongetwijfeld opgewonden op gereageerd hebben, ware het niet, dat ze op die datum allang op stal stonden. Maar wel zijn heel waarschijnlijk de pinken met de staart omhoog richting spoorlijn gehold, zoals ze dat ook tegenwoordig kunnen doen als er eens een enkele keer een ouderwetse stoomlocomotief door de polder rijdt.
Na de eerste proefrit werd op 22 november een volgende gereden, nu met bestuurders en directie van de HIJSM, waarbij de duur was teruggebracht tot 15 minuten. De opening voor het publiek van het traject Den Haag, station Hollands Spoor, over Voorschoten naar Amsterdam had kort daarop plaats, op 6 december.
Op diezelfde dag werd ook de spoorweg van Amsterdam naar Utrecht geopend, én werd de verjaardag van koning Willem II met veel luister gevierd. Dat gold in ieder geval voor Den Haag waar “eene ontelbare menigte op de been” was en “eene gepaste vrolijkheid heerschte”. De belangstelling voor de viering van de koninklijke verjaardag was ook groot door “de feestviering der opening van de groote spoorwege-liniën, een middel van gemeenschap, hetwelk ieder wenscht, dat krachtig moge bijdragen tot herstel van Neerlands welvaart”, aldus de Leydse Courant van 8 december 1843.
Zo werd ook de wereld van de Wassenaarse bevolking groter. Maar met de voordelen kwamen ook de nadelen, zoals overlast van medepassagiers in de trein. Al op 9 september 1846 ziet een ooggetuige dat elf beschonken reizigers “veel beweging in het stationsgebouw” van Leiden maken en vervolgens “in den wagon oproerigheden tegen de overige passagiers” beginnen. Als de trein in Voorschoten aankomt, worden door het spoorwegpersoneel “onmiddellijk 9 hunner uit den wagon” gezet. Zij hebben “na vele verwenschingen hunnen weg naar ’s Gravenhage te voet ….. moeten vervolgen”. Het resterende tweetal werd bij de aankomst van de trein in Den Haag in handen van de politie overgegeven.
Of dergelijke overlast nieuw was, is natuurlijk erg de vraag. Ook in de trekschuit zullen zich wel eens “oproerigheden” hebben voorgedaan. En voor ons 21e-eeuwers is het een troost, zij het misschien een schrale, dat overlast in het openbaar vervoer van alle tijden is.
Marry Niphuis-Nell