De 19^e eeuw was een eeuw van grote veranderingen. Eén daarvan betrof de aanleg van spoorwegen. Daarvoor was, om te beginnen, de ontwikkeling van de stoommachine nodig geweest. In het begin van de 19^e eeuw ontstonden in Engeland spoorwegen als innovatie in de mijnbouw en werd er voor het eerst een stoommachine op rails gezet.

In 1825 werd er een spoorlijn in gebruik genomen waarop kolen van de mijn naar de haven werden vervoerd. Een verrassing was dat deze wijze van vervoer ook interessant bleek te zijn voor reizigers. En zo kwam in 1830 tussen Liverpool en Manchester de eerste spoorlijn voor personenvervoer tot stand.

In Nederland volgde de ingebruikneming van de eerste spoorlijn in 1839, toen het traject Amsterdam-Haarlem feestelijk werd geopend. De lijn zou worden doorgetrokken naar Leiden en ’s-Gravenhage met als voorlopig eindpunt Rotterdam. De Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij (HIJSM), die zorgde voor de aanleg van de lijn, moest gronden opkopen en, als dat door weigerachtigheid van grondeigenaren niet lukte, moest met behulp van de overheid tot onteigening worden overgegaan. In 1842 werd de spoorweg Haarlem-Leiden geopend en werden de problemen met grondeigenaar jonkheer N.J. Steengracht van Duivenvoorde in der minne geschikt. In het daaropvolgende jaar zouden een aantal eigenaren van grond in Voorschoten, Veur, Voorburg en ’s-Gravenhage worden onteigend. Dat Wassenaar in dit rijtje niet voorkomt, ligt voor de hand: de spoorweg liep wel dicht langs Wassenaars grondgebied, maar niet eroverheen.

De eerste proefritten van Leiden tot aan de Papelaan in Voorschoten werden gereden in april 1843 en op 1 mei 1843 werd het (hulp)stationnetje Voorschoten voor publiek geopend. Dat deze ontwikkelingen niet waren ontsnapt aan de aandacht van ondernemers, bleek al spoedig. Reeds in de eerste week van juni meldt de Leydse Courant dat de Haagse diligence-onderneming De Vriendschap bij station Voorschoten aansluitend op de eerste trein “buiten en behalve de diligence en bijwagens, eene nieuwe buitengewone en gemakkelijke diligence, alsmede een aantal vigilantes” klaar heeft staan om de passagiers onverwijld naar Scheveningen en het Badhuis te brengen en dat zij ’s avonds weer naar de laatste trein teruggebracht zullen worden. Ook in Amsterdam zal er een aansluiting op het spoorstation zijn met diligences. Als je dan ’s morgens om half zeven uit Amsterdam vertrekt kan je een groot deel van de dag in Scheveningen of de omgeving van Den Haag doorbrengen en toch om ongeveer tien uur ’s avonds weer thuis zijn in Amsterdam. Zo luidt de aanmoedigende tekst. Overigens was in die tijd zo’n dagje uit alleen weggelegd voor welgestelden.

Het moet een revolutie zijn geweest. Nog in 1817 moest de rentmeester van de hervormde kerk in Wassenaar een groot, van de Wassenaarse ambachtsvrouwe geleend, geldbedrag in Amsterdam ophalen. Hij deed dat per rijtuig en het kostte hem twee dagen: één dag heen en één dag terug. En toch had hij toen al het grote voordeel dat de hoofdroute van Den Haag - en Wassenaar - over Haarlem naar Amsterdam in 1806 was bestraat. Nu, met de aanleg van de spoorlijn, kon je in één dag op en neer en nog een bad nemen in zeewater ook. Hierbij speelde uiteraard ook mee, dat de Scheveningseweg al lang geleden (1665) was bestraat en – niet helemaal toevallig - de Papeweg van Wassenaar naar Voorschoten in hetzelfde jaar werd bestraat als de spoorlijn van Leiden naar Den Haag werd aangelegd. (wordt vervolgd)

                                                                                                                       Marry Niphuis-Nell

Het eerste stationsgebouw van de Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij (HIJSM), later Hollands Spoor genoemd, in Den Haag, 1850.

Lithografie van H.W. Last (1817-1873). Haags Gemeentearchief.