De oudste waterverbindingen van Wassenaar met de Rijn

Deze aflevering is de eerste uit een serie van negen, met als thema “Havens te Wassenaar”.

In vroeger eeuwen was transport van goederen over doorgaans onbestrate landwegen een moeizame en kostbare zaak. Dat ging een stuk gemakkelijker en goedkoper over water. In Rijnland waren dan ook alle nederzettingen per schip bereikbaar.

Langs de dorpskern van Wassenaar liep al in de vroege Middeleeuwen een stroompje dat vermoedelijk van natuurlijke oorsprong was. Deze Kaswatering mondde uit in de Rijn tussen Valkenburg en Leiden. Op kaarten van Rijnland uit 1604 en 1615 is te zien dat van de Kaswatering een sloot aftakte, die ongeveer langs het tracé van de Duinrellweg liep tot bij het Plein. Wellicht was hier ooit een soort loskade voor schepen. Schriftelijke bronnen ontbreken, maar het is met enige fantasie voorstelbaar dat hier eind 11^e eeuw de uit Duitsland afkomstige tufstenen blokken werden uitgeladen om de eerste stenen dorpskerk mee te bouwen. Archeologisch onderzoek toonde overigens aan dat de sloot doorliep rondom de dorpskerk. Op een 50 jaar later gemaakte kaart is van de sloot naar het Plein niets meer te zien.

In 1611 schreef een landmeter op een kaart dat bij het dorp “tegenwoordich” twee wateringen zijn gelegen, de Kaswatering en de Zijlwatering (die toen overigens al minstens een eeuw bestond). Van die laatste watering takte bij de Schulpbrug in de Lange Kerkdam een vaarsloot af die liep langs de zuidzijde van de Lange Kerkdam en door de Langstraat tot aan de Molenstraat. Deze vaarsloot stond in de loop der tijd onder verschillende namen bekend. Bijvoorbeeld Molensloot, Havensloot, en Schulpsloot. Met de laatste naam werd in de 20^ste eeuw alleen het gedeelte bedoeld van de molen tot het einde bij de Kerkstraat. Onder de haven verstond men sinds de 19^e eeuw het stuk sloot van 122 meter lang en acht tot negen meter breed, dat liep in de Langstraat vanaf de huidige Gravestraat tot een soort pleintje bij de Molenstraat. Dit gedeelte van de Langstraat werd eeuwenlang Slooteinde (Slootend of ‘t Sloot) genoemd. Voorjaar 1715 is de beschoeiing aan de haven vervangen door een stenen kademuur, die later nog vele malen is opgeknapt. In de ruim een meter hoge muur waren twee stoepen gemetseld, zodat je naar beneden kon stappen tot bij de waterspiegel om de was te doen. De weg langs de kade, die eerst verhard was met puin, werd in 1787 bestraat met keien. Vanouds hadden ondernemers met veel transportbehoefte, zoals bier- en brandstoffenhandelaars, hun vestiging in dit deel van het dorp. Ook was er lange tijd een tapperij, zoals in elke zichzelf respecterende haven. Pas in de 20^ste eeuw zou dit beeld veranderen.

Albert Clobus

Het dorp Wassenaar en haar waterverbindingen in 1615. De dorpskerk staat in het midden links. Vanaf het Plein loopt de Langstraat en vervolgens de [Lange] Kerkdam naar rechtsonder. (Hoogheemraadschap van Rijnland, detail van kaart door Floris Balthasars en Balthasar Floriszoon van Berckenrode; bewerking auteur).