In deze rubriek hebben al enkele artikelen gestaan, waarin Helene Kröller Müller centraal stond. Zo ging het over het huis Ellenwoude dat nooit gebouwd is, over het huis Groot Haesebroek, dat wel gebouwd is en over het Rijksmuseum dat enkele maanden in dit laatste huis een plaatsje vond. De man die dit alles mogelijk maakte, haar echtgenoot, kwam slechts zijdelings ter sprake en daar ga ik nu verandering in brengen.

Anthony Georg Kröller
Anton, zoals hij genoemd werd, is op 1 mei 1862 in Rotterdam geboren. Zijn vader was aannemer. Na de HBS ging Anton in het bedrijf werken, waar zijn broer Willem mededirecteur was. Willem had in 1881 via een Belgische loterij het, zeker voor die tijd, enorme bedrag van f. 100.000,- gewonnen en een deel van dit geld stak hij in de firma Wilhelm H. Müller en Co met als gevolg dat hij directeur van de vestiging van deze firma in Rotterdam werd. [Omgerekend naar nu leverde zijn lot een bedrag van ruim 1 miljoen euro op.] Teneinde het bedrijf goed te leren kennen, ging Anton stage lopen in de hoofdvestiging in de Duitse stad Düsseldorf en zo leerde hij de dochter van de directeur, Helene Müller, kennen. In 1888 trouwden Anton en Helene. Ze besloten in Rotterdam te gaan wonen en tussen 1889 en 1897 werden er vier kinderen geboren. In 1889 overleed de vader van Helene en de broer van Anton trok zich terug uit het bedrijf omdat het drukke zakenleven hem te veel werd. De firma werd omgezet in een commanditaire vennootschap en Anton kreeg op 27 jarige leeftijd als beherend vennoot de leiding. Het bedrijf wordt omschreven als een cargadoors- en expeditiebedrijf, dat zich toelegde op ertsen en over Anton las ik dat hij een handig zakenman was, die risico’s durfde te nemen. In 1900 verhuisde het hoofdkantoor naar Den Haag, onder andere omdat Anton de contacten met ministeries en diplomaten wilde intensiveren. Van 1916 tot 1937 heeft de familie in ons dorp gewoond. Ook op andere terreinen heeft Anton zich verdienstelijk gemaakt, Zo was hij één van de oprichters van de Nederlandse Handels Hoogeschool (de latere Erasmus Universiteit), van de Nederlandse Hoogovens en van de KLM. Uit de nalatenschap van prins Frederik had Anton een perceel grond bij Maaldrift gekocht om hier een vliegveldje te laten aanleggen zodat hij met gebruikmaking van een vliegtuig snel naar zijn bezittingen op de Veluwe kon komen. Vanaf 1909 was hij namelijk eigenaar van een steeds groter deel van de Veluwe. Omdat hij lid van de raad van bestuur van de toen net opgerichte KLM was, is er serieus over gedacht om bij Maaldrift de KLM een thuisbasis te geven. In de Wassenaarsche Courant van 12 mei 1920 staat hierover: “Terwijl bijna het geheele wereldje Wassenaar warm loopt ter verkrijging van een tramverbinding met de naburige gemeenten, kwam de heer A.G. Kröller alhier, de vorige week in zijn omgeving met het plan een vasten vliegdienst te organiseeren tusschen Wassenaar en Londen, met het gevolg, dat Maandag a.s. de route reeds gevlogen zal worden …” De grond was hier echter niet geschikt voor en men wilde uiteindelijk dichter bij Amsterdam zitten. Door al deze werkzaamheden kreeg hij de bijnaam: ‘ongekroonde koning van Nederland’. Tijdens de Eerste Wereldoorlog bereikte Müller en Co. zijn grootste omvang, maar daarna ging het bergafwaarts. In 1931 werd Anton zelfs door de aandeelhouders gedwongen af te treden. Zoals ik al schreef, hij durfde risico’s te nemen en dat kan wel eens verkeerd uitpakken. Zijn functie werd overgenomen door een andere inwoner van ons dorp, die op de Schouwweg woonde, Mr. A.F. Lodeizen, de vader van de bekende dichter Hans Lodeizen. Het Park de Hoge Veluwe werd door middel van overheidsgeld in een stichting ondergebracht en de Staat zegde toe een museum te laten bouwen waarin de kunstcollectie van Helene een plaatsje kreeg. Helene overleed in 1939 en Anton leefde daarna teruggetrokken in het jachthuis Sint Hubertus. Hij is op 5 december 1941 overleden.

Ook al las ik dat Anton enkele bedenkelijke financiële kunstgrepen toepaste, is hij hiervoor nooit veroordeeld. Ik denk dat we hem en zijn vrouw Helene dankbaar moeten zijn voor het feit dat we ook nu nog het prachtige Park de Hoge Veluwe kunnen bezoeken evenals het museum met daarin een unieke kunstcollectie.

Carl Doeke Eisma

De Historische Vereniging Oud Wassenaer heeft getracht de rechthebbenden van afbeeldingen te achterhalen. Degene die de auteursrechten hierop heeft, wordt daarom uitgenodigd met de secretaris contact op te nemen. Voor de duidelijkheid in relatie tot de tekst zijn enkele foto’s bewerkt.