Op oude kaarten van Wassenaar, bijvoorbeeld die van Florisz Balthasar en Balthasar Florisz van Berckenrode van 1615, is goed te zien dat ten zuidoosten van de huidige Rijksstraatweg (toen nog de Zandzee) en parallel daaraan nog een weg liep. Deze liep op de overgang tussen de strandwal en het veenweidegebied.

Het voordeel van zo’n weg was dat deze ’s zomers niet te zanderig was en ’s winters niet te modderig. Tot 1924 werd het deel van deze weg van de Rijksstraatweg tot de Horst en Voordelaan aangeduid als Buurweg; sindsdien is het de Raaphorstlaan. Op de genoemde oude kaart is te zien dat deze weg meer in zuidwestelijke richting doorliep en ietsje ten noorden van het kasteel Persijn, dichtbij waar nu de wijk Kerkehout ligt, aansloot op de Zandzee. Sinds meer dan mensenheugenis sluit de Raaphorstlaan nu al bij de Houtlaan aan op de Rijksstraatweg, heel dichtbij waar vroeger het dierenpark lag. In het cultuurhistorisch onderzoek dat werd verricht ten behoeve van het bestemmingsplan Raaphorstlaan, wordt ook gesteld dat deze laan als onderdeel van de oude weg langs de strandwal kan worden beschouwd “hoewel de locatie van de aanhechting op de hoofdweg en het westelijke tracé van de Raaphorstlaan niet overeenstemmen met de historische kaarten.” Een verklaring voor het ontbreken van die overeenstemming werd niet gegeven. Deze is er echter wel.

In de vorige aflevering beschreef ik in het kort een akte van schout en schepenen van Wassenaar van 1786 waarin is aangegeven hoe een aantal eigenaren van geestland aan beide zijden van wat nu de Rijksstraatweg is, een flink aantal perceeltjes met elkaar ruilden, zodat ze hun land zoveel mogelijk aan één stuk kregen. Eén van de daarbij betrokken eigenaren was Jonkheer Cornelis Johannes Bloys van Treslong, die in 1770 de buitenplaats Oud Clingendael liet bouwen. Laatstgenoemde lijkt een grote rol te hebben gespeeld bij de ligging van de Buurweg, want blijkens de genoemde akte “is geconditioneerd dat den Afry van de nieuwe Buurweg in de Zandzee, gebragt zal werden aan de Noordoostzyde van de Limietscheyding tussen denzeIven Jan Meeze Langeveld en de Heer Cornelis Johannes Bloys van Treslong, zoo dat het Goed van d’Heer Bloys van Treslong aldaar aan de Zandzee vierkant blyft.”

Er is dus sprake van “de nieuwe Buurweg”. Deze weg kwam sedertdien dus op de huidige plek in de Zandzee uit en van de oude weg zou een stuk vervallen, zodat deze niet langer het landgoed Oud Clingendael doorsneed. Het nieuwe gedeelte is nagenoeg zeker het stuk van de Raaphorstlaan vanaf de daarin aanwezige bocht bij de Eikenlaan tot aan de Rijksstraatweg. Deze ingreep verklaart waarom dat deel van de Raaphorstlaan op het vrij hoge zand ligt en niet doorloopt op de grens van het zand en het veenweidegebied.

Albert Niphuis