Onlangs vertelde ik onze dorpsgenoot Dick den Ouden dat het onderwerp van Open Monumentendag dit jaar Op reis is en dat ik in dit verband een artikel geschreven heb over de gele tram. “Weet je dat er een verhaal bestaat met als titel: De tragedie van de gele tram”, zo vroeg hij mij en ik moest bekennen dat ik dit niet wist.
Ik heb het verhaal inmiddels gelezen en het lijkt me interessant genoeg om er in deze rubriek aandacht aan te besteden. Het is gepubliceerd in: Nederlandse verhalen van deze tijd. Dit boek is in 1965 verschenen en het verhaal is geschreven door Bertinus Jan van Eyk. De eerste zin luidt: Leiden, 23 oktober 1943, en zo is de toon al meteen gezet: het verhaal speelt tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Jan en Anneke die sinds kort getrouwd zijn, gaan ’s avonds op bezoek bij de directeur van de fabriek waar Jan werkt. Zelf wonen ze in Leiden en de directeur woont in Wassenaar. Ze besluiten om gebruik te maken van de gele tram. Door de drukte in de tram raken ze elkaar kwijt en Jan stapt uit bij de halte Wildrust. Hij weet op dat moment nog niet dat hij zijn vrouw nooit meer zal zien. Als Anneke bij een volgende halte uitstapt, neemt ze door de drukte een verkeerd tasje mee en dit zal verstrekkende gevolgen hebben. Samen met een inspecteur van politie gaat Jan naar haar op zoek, maar helaas, ze is van de aardbodem verdwenen. Enkele dagen later wordt Jan opgepakt door twee leden van de Sicherheitsdienst en uiteindelijk belandt hij in een concentratiekamp. Ook dit heeft met het verwisselen van dat tasje te maken, maar dit wordt pas na de oorlog duidelijk. In het voorjaar van 1946 ontmoet Jan bij toeval voornoemde inspecteur van politie tijdens een rit met de gele tram en de laatste besluit een poging te ondernemen om het raadsel op te lossen. Waar is Anneke gebleven? Hij komt tot de ontdekking dat ze bij de volgende halte is uitgestapt in het bezit van het handtasje van een vrouw die met de Duitsers heult. Vervolgens wordt ze aangereden door een arts die in het verzet zit. In het tasje dat ze bij zich heeft vindt hij uiterst belastende papieren waaruit blijkt dat de verzetsgroep waar hij deel van uitmaakt groot gevaar loopt. Hij besluit haar te doden en in zijn tuin te begraven.
Hoewel het hier duidelijk om een verzonnen verhaal gaat, speelt deze tragedie zich wel in Wassenaar af. Dit blijkt onder andere uit het noemen van enkele locaties als de haltes Drie Papegaaien, Nachtegaallaan en Park de Kievit. Vanaf 1923 vormde de gele tram een uitstekende verbinding tussen Den Haag – en Wassenaar en van 1925 tot 1961 eveneens naar Leiden. Ter verduidelijking voeg ik een foto uit 1951 toe waarop deze tram langs de Groot Haesebroekseweg rijdt.
Carl Doeke Eisma
De Historische Vereniging Oud Wassenaer heeft getracht de rechthebbenden van afbeeldingen te achterhalen. Degene die de auteursrechten hierop heeft, wordt daarom uitgenodigd met de secretaris contact op te nemen. Voor de duidelijkheid in relatie tot de tekst zijn enkele foto’s bewerkt.