De Nederlandse patriottenbeweging (zie nrs.29 t/m 36) was de eerste belangrijke uiting van de Europese revolutiebewegingen in de nasleep van de Amerikaanse Onafhankelijksoorlog (1774 - 1788); de Franse Revolutie (1789) was daarin de meest dramatische. Revolutionaire zendingsdrang en herlevende expansiedrift leidden er toe dat de Fransen in 1793 de oorlog verklaarden aan stadhouder Willem V. In 1794 veroverden de Fransen ons land tot aan de grote rivieren. In de eerste dagen van januari 1795 trekt de Franse generaal Pichegru de bevroren rivieren over en dringt in het gewest Holland door. Op 18 januari worden in Amsterdam en in Leiden de 'Provisionele Representanten van het Volk' gekozen en wijkt Willem V via Scheveningen uit naar Engeland. Nog geen week later is in vrijwel elke grotere stad in Holland het oude regentencollege door een revolutionair burgerbewind vervangen. Eind januari zijn ook de Staten van Holland vervangen door de 'Provisionele Representanten van het Volk van Holland'. Als allerlaatste buigt het orangistische bolwerk Den Haag voor de nieuwe orde. De Haagse regenten wisten zelfs nog tot 2 februari in functie te blijven en daarna duurde het tot de 26ste van die maand voordat er een nieuw college aantrad.
In Wassenaar lijkt de Bataafse revolutie zich aanvankelijk zonder machtswisseling te voltrekken. Op 20 januari vragen de dorpelingen aan het oude regentencollege om een vrijheidsboom te mogen planten en zij krijgen daarvoor moeiteloos toestemming. Tot en met 4 februari 1795 zijn in de vergaderverslagen van de Wassenaarse regenten geen tekenen van revolutionaire woelingen te vinden; daarna breekt de verslagenreeks echter abrupt af. Het lijkt er op dat de Wassenaarse patriotten, nu 'Bataven' geheten, het oog hielden op de ontwikkelingen in Den Haag en pas na het aftreden van het regentencollege aldaar in actie kwamen. Op 8 februari wordt gestart met een gloednieuw verslagenboek. Het eerste wat daarin wordt vermeld zijn de namen van de burgers die als "Volks Representanten" zijn gekozen. Het voltallige oude regentencollege blijkt van het pluche te zijn verjaagd! Onder het uitgebreide gezelschap van nieuwe volksrepresentanten treffen we in ieder geval één bekende aan. Dat is Bart Wensveen, een van de oprichters en daarna secretaris van het Wassenaarse patriotse vrijkorps (1786 - 1787). Evenals elders blijven ook in Wassenaar de bezoldigde ambtenaren gehandhaafd. Dat gold ook voor de baljuw, Adriaan van der Does, en de secretaris, Adriaan van der Does junior. Revolutie is mooi, moeten de nieuwbakken volksrepresentanten gedacht hebben, maar zonder degelijke ondersteuning komt de continuïteit te veel in gevaar.
Marry Niphuis-Nell
Informatie of tips: E-mail: