Onlangs kreeg ik het boek De smaak van tulpenbollen te leen. Het is geschreven door Rita van Gestel. Op verzoek van haar vader heeft ze als meisje van een jaar of veertien tijdens de Tweede Wereldoorlog een dagboek bijgehouden.

Haar moeder woonde met vijf kinderen in de Vogelwijk in Den Haag. Begin 1943 werden ze geëvacueerd omdat de Duitsers besloten hadden om ook in die wijk verdedigingswerken aan te gaan leggen en zo kwamen ze in Wassenaar terecht. Ze gingen op het adres  Storm van ’s Gravesandeweg 35 wonen. Rita beschrijft in dit boek het doen en laten in ons dorp vanaf 4 september 1944 tot 2 juni 1945. Er loopt een duidelijke rode draad door al die verhalen die ze opgeschreven heeft: Wat eten we vandaag’ of liever ‘Krijgen we vandaag nog wel iets te eten?’ Begrijpelijk want dit was letterlijk een zaak van leven of dood, zeker tijdens de Hongerwinter. Ik voelde mij onmiddellijk aangesproken door de titel van dat boek omdat ik mij die smaak nog heel goed kan herinneren. En dan te bedenken dat er op de plek waar ik nu deze bijdrage aan mijn computer toevertrouw bloembollen hebben gestaan.

Was het eten van bloembollen wel verstandig?

Hoewel bloembollen in de Romeinse tijd al gegeten werden, was dit gebruik op de achtergrond geraakt. Tijdens de Hongerwinter ging men, zeker in de grote steden, op zoek naar alles dat ook maar enigszins eetbaar was. Bloembollen waren er nog in overvloed, evenals suikerbieten. Omdat het eten van bloembollen al snel gemeengoed werd, ging het Voorlichtingsbureau van de Voedselraad advies geven. De voedingswaarde van tulpenbollen zou 50% hoger zijn dan die van aardappelen. Ook hebben ze een hoog zetmeelgehalte. Alleen de bollen van tulpen en krokussen zijn geschikt om gegeten te worden en bovendien moet men de schil en het vruchtbeginsel verwijderen.

De Hongerwinter

Deze winter aan het eind van de Tweede Wereldoorlog heeft vele duizenden slachtoffers tot gevolg gehad. Zowel door het gebrek aan voedsel als aan brandstof. Een deel van ons land was al bevrijd en dit had onder andere tot gevolg dat er geen steenkool uit Limburg aangevoerd kon worden. Daarnaast werden diverse aanvoerroutes door de Duitsers afgesloten en werden er geen transportvergunningen meer afgegeven als reactie op de spoorwegstaking die in september 1944 plaatsvond.

Gaarkeuken

De meeste mensen in het westen van ons land waren wat voedsel betreft aangewezen op de gaarkeukens. Hier kon men gratis eten halen. Dat dit eten zeker aan het eind van de Hongerwinter letterlijk geen vetpot was, zal duidelijk zijn. Daar stond je dan met je pannetje in de rij, soms uren lang, in de hoop dat je een extra schepje zou krijgen. De familie Van Gestel haalde het eten bij de uitdeelpost in wat nu het Van Heeckerenhuis is. Ook de gaarkeuken maakte gebruik van bloembollen. Uit bovengenoemd boek blijkt, dat Rita met grote regelmaat bloembollen gegeten heeft. Zo schrijft ze dat ze op dinsdag 9 januari 1945 met een slee naar de gaarkeuken ging omdat het te glad was om met een pan eten te lopen. “We hoeven vandaag maar een half uur te wachten. We krijgen stamppot van suikerbieten, tulpenbollen en bieten. Er zitten stukken tulpenbol in die nogal weeïg zoet en tegelijkertijd wrang smaken en de pulp van de suikerbieten is hard en taai. Er zitten steeds grote stukken door. Maar we moeten het wel eten want we hebben niets anders.”

Carl Doeke Eisma

 Een in het Verzetsmuseum in Amsterdam aanwezige illustratie van het tulpen eten in oorlogstijd.