In het Algemeen Handelsblad van 8 maart 1930 stond een uitermate lovend artikel over ons dorp, dat wil zeggen, het begint lovend. Leest u maar met me mee.

"Wassenaar!.... de naam klinkt als een liefelijke belofte en wekt visioenen aan stille lanen met zware boomen, aan blonde duinen onder de immer wisselende Hollandsche luchten, aan het zingen van de leeuweriken hoog in den hemel, aan landhuisjes, begroeid met kamperfoelie en rozen vooral ook... aan lage belastingen, met het voordeel van een goede verbinding met de stad. Wassenaar is zoiets als een dorado, een land van belofte, waarnaar de stadsbewoner met aspiraties naar een gematigd buitenleven in de onmiddellijke nabijheid der grootestads geneugten, zijn heele hart voelt uitgaan. Toch, als je loopt door de lange lanen met hun mooie boomenrijen onder de weekblauwe of parelgrijze of loodzware wolkenluchten en je kijkt naar de aardige landhuizen en de vaak wel imposante villa's, dan frappeert het je, dat er nog al heel wat van de bekende borden met het 'te koop of te huur' in de tuinen staan en er bekruipt je een vaag gevoel, dat het land van belofte om een of anderen reden toch niet zoo'n volkomen aan alle wenschen beantwoordend oord moet zijn, als je eerst had gedacht." Tot zover het betreffende artikel. Wat was er dan wel aan de hand in ons dorp zo rond 1930?

Een addertje onder het gras
De schrijver van dit artikel is op onderzoek uitgegaan. Hij heeft zowel een kennis die in Wassenaar woonde als een kennis die een positie bij de belasting had bekleed om raad gevraagd. "Er is een ingewikkelde quaestie met het schoolgeld, dat betaald moet worden door de in Wassenaar wonende ouders van kinderen, die in Den Haag op school gaan en die maakt, dat als de jongens en meisjes het zoover gestuurd hebben, dat ze naar gymnasium of H.B.S. gaan, het schoolgeld met een zoo fikschen sprong naar boven wipt, dat het een zeer belangrijke factor wordt in de meeste budgets en velen er de voorkeur aan geven dan maar weer in de stad te gaan wonen, omdat dit après tout dan nog voordeeliger blijkt. Er bestaat een overeenkomst tusschen de gemeenten Wassenaar en Den Haag volgens welke de gemeente Den Haag aan Wassenaar de schoolgelden in rekening brengt van de in Wassenaar wonende kinderen, die de Haagsche scholen bezoeken en de gemeente Wassenaar verhaalt deze uitgaven natuurlijk weer op de ouders dezer schoolgaande kinderen. Nu valt er niets te beginnen zoolang ze de lagere school bezoeken, daar de onderwijswet wat dat betreft zeer duidelijk en formeel is, maar wanneer ze eenmaal bij het middelbaar onderwijs beland zijn, verandert de zaak en wordt het bedrag, dat de gemeente Wassenaar hoofdelijk omslaat, een niet te verwaarloozen factor."
We moeten ons wel realiseren, dat het Rynlands Lyceum in 1939 en het Adelbert College in 1956 van start gegaan zijn.

De werkelijke reden
Hoewel ik me kan voorstellen dat dit problemen kon geven, denk ik dat die bordjes 'te koop of te huur' om een andere reden in de tuinen stonden. Robert van Lit schrijft hierover in het imposante boek Wassenaar in de Tweede Wereldoorlog: " In de jaren dertig kregen de Wassenaarders te maken met de economische crisis die zich na de beurskrach in New York in oktober 1929 over de hele wereld uitbreidde. De mondiale gevolgen van de crisis waren scherpe prijsdalingen, ineenstorting van de beurswaarden, enorme werkloosheid, talloze faillissementen en andere ellende. Ook in Wassenaar raakten velen zwaar gedupeerd.'

Carl Doeke Eisma

Het schoolgeld voor Wassenaarse kinderen op de Haagse middelbare scholen was torenhoog.