Zoals de vorige keer uiteengezet, heeft het armbestuur van de rooms-katholieke parochie van Wassenaar in 1805 de schout en armmeesters van de Heilige Geestarmen - hierna verder ‘het burgerlijk armbestuur’- gevraagd de gehele belastingopbrengst op wijn, gedistilleerd en turf te mogen ontvangen.
Deze belasting mocht het burgerlijk armbestuur heffen op grond van het aan deze instantie in 1775 verleende octrooi (vergunning) van de Staten van Holland. De kerkenraad van de Hervormde kerk was het daar niet mee eens. Een van de voornaamste argumenten was dat wie meebetaalt aan de belasting ten behoeve van de armen, daarvan ook moet meeprofiteren. Dit kon op geen enkel begrip van het armbestuur van de r.k. parochie rekenen. “Immers”, aldus het armbestuur bij brief van 20 oktober 1805, “de Roomsche gezinden hebben in vroeger tijden aan menigvuldig octrooi betaald, waarvan alleen de Gereformeerden [ofwel hervormden] voordeel hebben getrokken. Heden ten dage betalen zij nog aan de tractementen der predikanten van de Gereformeerde gemeente”. De opmerking van de kerkenraad dat de hervormden in Wassenaar meer wijn drinken dan de rooms-katholieken - en dus meer belasting betalen - pareert het r.k. armbestuur als volgt. ”Het zal best zo zijn dat de Hervormden in de belasting op wijn meer bijdragen dan de Roomschen, maar of dat ook geldt voor de belasting op turf en gedistilleerd is te betwijfelen.“ Het armbestuur waagt zich vervolgens aan deze hypothese: “stel nu dat de Hervormden driemaal zoveel wijn drinken dan de Roomschen, dan is het maar de vraag of die meeropbrengst ten behoeve van de armen die van de meeropbrengst op gedistilleerd en turf evenaart, wanneer we in aanmerking nemen dat voor een anker (44 liter) gedistilleerd 32 stuivers voor de armen wordt geheven, en voor een anker wijn maar 16 stuivers armengeld wordt betaald.”
Het r.k. armbestuur beklaagde zich er over dat het in 1792 maar de helft van de goederen die destijds toebehoorden aan de Heilige Geest-armen had ontvangen, hoewel de roomse armen die van de Heilige Geest in aantal verre overtroffen. Het burgerlijk armbestuur wilde het verzoek om de gehele belastingopbrengst op wijn, gedistilleerd en turf aan het r.k. armbestuur af te staan, niet honoreren. Om nu het geschil in der minne op te lossen is een overeenkomst gesloten, waarbij het batig saldo dat overbleef na bedeling van de Heilige Geest-armen ten goede kwam aan de roomse armen. Op 17 april 1798 is deze overeenkomst bekrachtigd door de constituerende vergadering – het ‘parlement’ zouden we nu zeggen.
De wet van 6 oktober 1797 waar de kerkenraad zich op beroept die bepaalt dat belastingopbrengsten op grond van octrooien ten behoeve van godsdienstige gezindten voortaan naar evenredigheid van het aantal armen moeten worden verdeeld, heeft volgens het r.k. armbestuur alleen betrekking op de toen al bestaande octrooien. Welnu, het besluit van 17 april 1798 van de constituerende vergadering is genomen na 6 oktober 1797 en valt dus niet onder de werking van deze wet.
Het burgerlijk armbestuur heeft dit geschil tussen de twee kerken voorgelegd aan het departementaal bestuur van Holland . Het verzoek was een uitspraak te doen over de vraag of het armbestuur gehouden was een gedeelte van de belastingopbrengst aan de diaconie van de Hervormde kerk uit te keren. De uitspraak luidde dat het octrooi van de Staten van Holland bij uitsluiting is verleend aan het burgerlijk armbestuur, zodat dit niet gehouden is enig gedeelte van de belastingopbrengst ten goede te laten komen aan de armen van bijzondere gezindten.
Suzanne Spruijt-Mets.