In een beschrijving van ons dorp uit 1812 wordt onder meer vermeld: “Dit dorp, grootendeels op Zuytwijcks grondgebied gelegen,…” ( Er bestond en bestaat immers ook een Noortwijck.) En inderdaad, de ambachten Wassenaer en Zuytwijck vormden ook in vroeger jaren al één geheel.
Waar komt die naam Wassenaar vandaan? Is hier met zekerheid een antwoord op te geven? Tot nu toe ben ik vier verklaringen tegengekomen. Aan u de keuze welke de meest waarschijnlijke is.
1. Het wapen van ons dorp kent vier kwartieren. In twee daarvan staat een drietal wassende manen afgebeeld. Zo’n wassende maan wordt ook wel een wassenaar genoemd en daar komt de naam dus vandaan. Klinkt redelijk, ware het niet, dat het oorspronkelijke wapen van de familie Van Wassenaer er totaal anders uitzag!
2. Toen één van de Romeinse keizers – Caligula – rond 40 jaar na Christus tijdens een tocht door Germania de Noordzee zag raakte hij hiervan zo onder de indruk, dat hij zijn soldaten de opdracht gaf hun helmen met water te vullen zodat ze dit zeewater mee konden nemen naar Rome. Een andere bron vermeldt, dat hij tegen dit water ten strijde trok teneinde schelpen te veroveren. Caligula werd dan ook ‘watergek’ of ‘Wassernar’ genoemd.
3. De leden van het geslacht Van Wassenaer oefenden het tolrecht uit over een groot aantal wateren in Westelijk Rijnland. Zij waren ‘Wasserheeren’ en hie zou het woord ‘Wasnar’ van afgeleid zijn.
4. Omstreeks 1200 wordt melding gemaakt van Philips de Wasnare en de naam Wasnare komt dan ook in enkele documenten uit die tijd voor. Wanneer we bedenken, dat het woord ‘Wasa’ drassig, laag gelegen land betekent en dat het woord ‘Nare’ evenals het Engelse –near- nabij betekent, zou de naam Wasnare aanduiden: dichtbij drassig, laag gelegen land.
Overigens wordt de naam ‘Hillnaere’ ook genoemd. In Zeeland en Holland komen we het woord hill tegen in de betekenis van vluchtheuvel. Dicht bij de vluchtheuvel. In het boekje: Wassenaar en Omstreken uit 1904 schrijft Eduard C. Houbolt op bladzijde 13: “Links zien we door een rij boomen weiland met een terp in het verschiet. Het land draagt de naam ‘De Burcht’.” Waar nu het Burchtplein ligt, wordt op oude kaarten een ‘groene bergh’ vermeld. Zou het hier dan gaan om de vluchtheuvel waar in vroeger tijden mensen en vee hun toevlucht namen in tijden van gevaar en zou ons dorp zo aan haar naam gekomen zijn? Wie zal het zeggen.
Carl Doeke Eisma
Met dank aan Eduard Houbolt en Ed Janson.
Mocht u een andere en misschien zelfs wel betere verklaring hebben voor de naam van ons fraaie dorp laat van u horen.