Ook dit jaar organiseert het Nut enkele cursussen in de Bibliotheek. Eén daarvan wordt gegeven door Harry van der Meer. De titel is Muziekgeschiedenis over Zigeuners. Harry is ondermeer dirigent en violist. Op zijn eigen boeiende en humoristische wijze volgt hij samen met de cursisten de Zigeuners op hun reis door Europa en daarbuiten.

Zijn verhalen worden uiteraard afgewisseld met muziek. Gaande deze cursus vroeg ik mij af of Wassenaar iets met Zigeuners te maken gehad heeft. Als ik de kinderboekenschrijver Cornelis Johannes Kieviet (1858 tot 1931) mag geloven wel degelijk. Hij kende ons dorp maar al te goed, want van 1917 tot aan zijn dood heeft hij op de Lange Kerkdam gewoond. In 1918 schreef hij het boek ‘De geheimzinnige koepel’. In dit boek spelen Zigeuners een hoofdrol. Ze kunnen mooie muziek maken maar staan ook bekend als bedelaars en dieven zoals uit de tekst blijkt.

Enkele voorbeelden:
Toen zij den Katwijkschen weg genaderd waren, zagen zij daarop een aantal wagens aankomen. "O! Zigeuners, Zigeuners, prachtig!" riep Hetty verrast uit. " 't Is wat prachtigs!" zei Freddy. "Ik noem het een vies volk!" Er waren zeker wel twaalf woonwagens. De politie dreef hen het dorp door, den Leidschen weg op. Daar vonden zij een open veld aan den kant van den weg, dat hun uitermate geschikt toescheen, om er hun bivak op te slaan.

De volgende morgen reden Hetty en Freddy het dorp uit en den Leidschen straatweg op. Zij zagen de twee groote theetuinen, genaamd den Ouden en den Nieuwen Deyl. Er liepen verscheidene Zigeunervrouwen en meisjes langs de tafeltjes der bezoekers. Op treurigen toon klaagden zij hun nood en vroegen om wat geld. "De mannen vinden dat baantje zeker te min," zei Hetty. "'t Zijn meest paardenhandelaars en stoelenmatters en ketellappers," antwoordde Freddy.

Men zag hen bedelen langs de huizen en bij de theetuinen en op druk bezochte wegen zooals den Haagweg en het Wassenaarsche Slag. Ook posteerden zij zich wel aan den ingang van een theetuin "de Kieviet,"waar het elken middag verbazend druk was.

Tot zover ‘De geheimzinnige koepel’. Zou Kieviet dit alles bedacht hebben of zou hij ervaring gehad hebben met Zigeuners in zijn eigen dorp? Met andere woorden, dit geeft nog geen antwoord op mijn vraag of Wassenaar ooit iets met Zigeuners te maken gehad heeft. Welnu, dat was zeker het geval. In de Wassenaarse weekbladen zijn vanaf 1921 ca. 80 artikelen te vinden over Zigeuners in Wassenaar. Als het over muziekuitvoeringen gaat, zijn die berichten uiterst positief. Er zijn echter ook een groot aantal meldingen van onhebbelijk gedrag. Zo blijken er in 1981  38 Zigeuners op een terrein bij de Van der Doeslaan gebivakkeerd te hebben. Na drie maanden werden ze gedwongen om naar een terrein in de nabijheid van het Haagse Bos te vertrekken.

Dat de cursus waar dit artikel mee begint niet de eerste keer is dat Zigeuners ter sprake komen, blijkt wel uit een bijdrage in De Wassenaarsche Courant van 20 december 1924. Het betreft een verslag van wat mevrouw Van Lidth de Jeude, van geboorte Hongaarse, in ons dorp over Zigeuners is komen vertellen, ook al omdat men weinig van dit volk afweet. Ze was hiertoe uitgenodigd door het Wassenaarsche Departement van het Nut!

Carl Doeke Eisma

Een illustratie van Pol Dom uit het boek ‘De geheimzinnige koepel’.