Onlangs was ik op bezoek bij een bevriend ouder echtpaar. Het viel me op, dat er in de boekenkast die één van de wanden van de woonkamer bedekte, van alles en nog wat stond maar slechts enkele boeken. Hiertussen stond echter wel een indrukwekkende rij boeken met dezelfde band: De Winkler Prins' Geïllustreerde Encyclopaedie uit het begin van de vorige eeuw. Deze encyclopedie is tussen de jaren 1905 en 1911 verschenen.

De vrouw vertelde mij dat ze met grote regelmaat één van de delen uit de kast haalt om er vervolgens in te bladeren. Vooral de prachtige illustraties bestudeert ze dan en zo af en toe leest ze een stuk van de tekst. U ziet het, Google is gelukkig nog niet alleenzaligmakend. Ik vroeg haar of ik het vijftiende deel eens mocht inzien. Hierin worden onderwerpen als Tahiti en Waterlicht behandeld. Het ging mij om de W van Wassenaar. Wat zou er in die jaren over ons dorp geschreven zijn?

Het volgende:

Wassenaar, een gemeente in de provincie Zuid-Holland, 5484 H.A. groot, met (1910) 4145 inwoners, wordt begrensd door de Noordzee en door de gemeenten Katwijk, Balkenburg, Voorschoten, Veur en 's Gravenhage. De bodem bestaat grootendeels uit diluviaal zand met eenige klei in het N.O. De voornaamste middelen van bestaan zijn landbouw, veeteelt en zuivelbereiding. De gemeente is samengesteld uit de heerlijkheden Wassenaar en Zuidwijk, zij omvat het dorp Wassenaar en is verder verdeeld in de wijken Leidschekant, Haagkant en Duinkant. Men vindt er het koninklijke paleis het Huis-in-'t-Bosch, het landgoed de Pauw en een aantal buitengoederen. Het dorp Wassenaar behoort tot de oudste en fraaiste dorpen aan den duinkant en is te midden van duinen, weiden, akkers en buitenverblijven gelegen. Men vindt er een Hervormde kerk, een Roomsch-Katholieke kerk en een Onze-Lieve-Vrouwenstichting.

Enkele opmerkingen:

U begrijpt dat ik onmiddellijk op zoek gegaan ben naar Balkenburg. Waar zou dat gelegen hebben? Totdat ik me realiseerde dat de letters V en B naast elkaar geplaatst zijn op het toetsenbord van een typemachine. Hier is sprake van een typefout en de drukker heeft dit letterlijk overgenomen.  Het moet Valkenburg zijn.
Mocht u het niet weten diluviaal kan zowel aangeslibd als tot een zeker geologisch tijdperk behorend, betekenen.

Toen de tekst werd geschreven, lag het Huis ten Bosch kennelijk nog op Wassenaars grondgebied. In 1907 vond er echter een grenswijziging plaats waardoor dit paleis op Haags grondgebied kwam te liggen. Het ligt dan ook voor de hand dat bovenstaande tekst al voor 1907 geschreven is.

Het landgoed de Pauw is verkeerd gespeld, maar dat gebeurt wel vaker. Men denkt dan aan de vogel en niet aan de eigennaam de Paauw.

U ziet het, zelfs in zo'n eerbiedwaardige encyclopedie staan fouten.

Carl Doeke Eisma