Sinds de Reformatie waren Rooms-katholieken een getolereerde minderheid in ons land. De Bataafse omwenteling verschafte de katholieken weliswaar formeel gelijke rechten, maar de organisatie van hun kerk verkeerde in een deplorabele toestand. De aanvaarding van de grondwet van 1848 bracht de katholieken een daadwerkelijke vrijheid van godsdienst én van kerkorganisatie. Dat maakte de weg vrij voor het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie, wat zijn beslag kreeg in 1853. Dit herstel vormde het begin van een proces van emancipatie van de katholieken, en daarmee ook van veel animositeit van de zijde van de protestanten tegenover dit zich emanciperende volksdeel. Ook de verzuiling vond hierin zijn oorsprong.
Tijdens de eerste helft van de twintigste eeuw bereikten deze processen hun hoogtepunt. Van oudsher lijken in Wassenaar de tegenstellingen niet zo groot te zijn geweest, maar nu ontsnapte ook de Wassenaarse bevolking niet aan de animositeit tussen protestanten en katholieken. Dit blijkt uit een brief die de rentmeester van de goederen van de Nederlands-hervormde kerk, jhr. mr. W.A. Beelaerts van Blokland, op 28 januari 1921 schreef aan de patroon van de kerk, R.F. baron van Heeckeren van Wassenaer. Hij schrijft het volgende: “In 1907 heeft de Kerkvoogdij een perceel weiland groot een kleine 4 H.A. aangekocht voor ruim f 7000, welk land in huur was bij J. Ruijgrok Jr., een R.K.! Die man kan dat land, hetwelk vlak achter zijn huis ligt niet missen, maar heeren Notabelen zijn zoo weinig Christelijk, dat zij telkenmale een aanloop wagen om hem dat land te ontnemen uitsluitend omdat hij R.K. is. Ik heb steeds alle aanvallen afgeslagen, door te zeggen, dat dit eene quaestie van geldbelegging is: de man betaalt op tijd zijn pacht en zorgt goed voor het land, zoodat ik geen reden heb hem het land, hetwelk hij niet missen kan, te ontnemen. De anti-Roomsche strooming wordt echter steeds sterker en wanneer ik er eens niet meer zijn zal, voorzie ik dat Ruijgrok toch het land wordt afgenomen. Ik heb hem daarom in overweging gegeven met een bod uit te komen, ten einde hem het land te verkoopen en zoo dezen steen des aanstoots uit den weg te ruimen. Hij is hierop ingegaan ….” En inderdaad, zo blijkt uit een latere brief van Beelaerts, is het toen tot een eigendomsovergang gekomen. Uit die brief, opnieuw gericht aan de kerkpatroon en gedateerd op 5 juli 1922, blijkt namelijk dat Ruijgrok de 4 ha heeft gekocht voor f 11.750.
Deze passage geeft blijk van een scherpte van tegenstellingen die thans vrijwel uit het collectief geheugen is verdwenen. Alleen enkele ouderen zullen er nog over kunnen verhalen. De ontkerkelijking en ontzuiling na de Tweede Wereldoorlog deden deze tegenstellingen tenslotte volledig verdwijnen. Maar de animositeit heeft wel ruim honderd jaar, of zo’n vier generaties lang, geduurd.
Marry Niphuis-Nell