Het is augustus 1896. In het Baljuwhuis, Plein 1, is een gezelschap bijeen in de eetzaal. Robert baron van Zuylen van Nijevelt, die in het jaar daarvoor is aangetreden als burgemeester van Wassenaar, onthaalt samen met zijn vrouw de Wassenaarse gemeenteraad op een diner. Dan staat wethouder Cornelis Jan van der Oudermeulen op (hij is bewoner van kasteel Oud Wassenaar).
De wethouder brengt een toost uit op de burgemeester en herinnert aan het vele dat Baron van Zuylen in korte tijd in Wassenaar tot stand heeft gebracht, zoals de komst van de riolering en de telefoon.
Inderdaad had eerder in 1896 het gemeentebestuur de beslissing genomen om in Wassenaar telefoonverbindingen te laten aanleggen. Maar de realisatie hiervan zou nog vele jaren duren. Het gebruik van een telefoon was ook een kostbare grap, die lang niet iedereen zich kon veroorloven. Volgens het eerste telefoonboek, uit 1915, telde Wassenaar toen 42 aansluitingen. Die waren van rijke particulieren en van enkele hotelhouders en winkeliers. Om te bellen moest er eerst aan een slinger gedraaid worden om stroom op te wekken. Daarna kon men aan een telefoniste in de centrale doorgeven met wie men verbonden wilde worden. Uit die tijd stamt de uitdrukking “Neemt u mij niet kwalijk, ik ben verkeerd verbonden”.
Later deed de kiesschijf zijn intrede. Lezers van deze rubriek kennen nog wel het gevoel van de vinger in een gat in de kiesschijf en het geluid van de draaiende schijf. Telefoneren was iets wat je moest leren. Het telefoonboek voor Wassenaar uit 1943 geeft nuttige instructies. Veel Nederlandse steden en dorpen kon je rechtstreeks bellen, maar plaatsen als Spakenburg en Staphorst waren alleen door tussenkomst van een telefoniste te bereiken. Je moest dus van tevoren in het telefoonboek opzoeken of je al dan niet rechtstreeks kon bellen. Was dat niet het geval, dan draaide je K00 en gaf de telefoniste bij voorbeeld de volgende opdracht: “4820 te Wassenaar met 12021 te Amsterdam.” De telefoniste herhaalde de oproep, zei “Ik zal u oproepen” en verbrak de verbinding.
Het Wassenaarse telefoonboek uit 1943 geeft ook aan hoe je behoort op te nemen: “Men melde zich niet met ‘Hallo’, doch met naam of nummer, zulks ter voorkoming van tijdverlies.” Een interlokaal gesprek mocht ten hoogste negen minuten duren. Al na drie minuten klonk er een “waarschuwingstoon”, gevolgd door een signaal bij de zesde en de negende minuut. Was de tijd om, dan werd de verbinding verbroken. Het was ook zaak om de tarieven in de gaten te houden. Als je vanuit Wassenaar naar bijvoorbeeld Den Haag en Katwijk belde, kostte dat zes cent per drie minuten. Belde je wat verder weg, bijvoorbeeld naar Delft of Noordwijk, dan tikte de meter vijftien cent per drie minuten. Voor Lisse en Zwammerdam was het tarief dertig cent, bij Aalsmeer en Bloemendaal zat je al op vijfenveertig cent en belde je nog verder weg in Nederland, dan kostte je dat zestig cent per drie minuten.
Iemand die ging bellen met Nederlands-Indië moest de klok helemaal in de gaten houden. Het contact hier verliep uitsluitend via een telefoniste en alleen op werkdagen tussen 9.20 en 15.50 uur. De tarieven waren schrikbarend hoog. Voor Java, Madoera en Bali betaalde je vanuit Wassenaar vijftien gulden per drie minuten, en voor elke minuut meer vijf gulden. Voor Sumatra en Celebes was het tarief achttien gulden en zes gulden meer voor een minuutje extra. Gelukkig hoefde je voor ‘familiegesprekken’ (in tegenstelling tot zakelijke gesprekken) maar de helft te betalen. Zo’n gesprek moest je wel een week van te voren aanvragen.
Veel Wassenaarders hadden in 1943 nog geen telefoon. Dat was voor hen ook wel zo rustig.
Robert van Lit
Telefooncentrale in het postkantoor aan de Lange Kerkdam (collectie Robert van Lit)
Info: Van Ommerenpark 153, 2243EV Wassenaar, Telefoon: 5124653, E-mail: