In 1775 werden in opdacht van de ambachtsheer van Wassenaar door een drietal arbeiders de resten van de Wassenaarse galg opgegraven (zie nr. 81). Gezien de vondsten van deze arbeiders is de galg ook ooit daadwerkelijk gebruikt geweest. Een tot nu toe onbeantwoorde vraag is echter wanneer dat voor het laatst was.
Duidelijk is dat men zich in 1775 nog wel de plaats van de galg herinnerde, maar dat er bovengronds niets meer van zichtbaar was. De laatste gehangene zal dan toch op z'n minst enkele decennia eerder zijn veroordeeld. Over een eventuele veroordeling tot de doodstraf in de 18e eeuw geeft de scriptie van M.C. de Ruiter, Strafrechtspleging en criminaliteit in Wassenaar, 1700-1810, de nodige informatie. Hieruit blijkt dat er in die eeuw wel een aantal criminelen veroordeeld werd tot een lijfstraf , maar een veroordeling tot de doodstraf heeft in die periode niet plaatsgevonden.
Op zoek naar gegevens over oudere tijden raadpleegde ik het in het gemeentearchief aanwezige oud-rechterlijk archief, waarvan de baljuwsdingboeken teruggaan tot en met 1619. Hoewel mijn onderzoekje niet het precieze antwoord op de bovengestelde vraag opleverde, bleek een dreiging met een veroordeling tot de doodstraf in die periode (1619-1700) toch niet onvermeld te zijn gebleven.
In 1654 vond een proces plaats tegen drie mannen en drie vrouwen - afkomstig uit Amsterdam, Texel, Gent en Frankrijk - die hadden gebedeld en op "verscheyde huijsluijden wooningen" met "dreigementen eten ende drincken hadden affgeperst" en "gewelt ende dieverije" hadden gepleegd. Een van de mannen, bijgenaamd Pierroo, was reeds drie maal eerder elders veroordeeld geweest tot geseling en verbanning, een andere was één maal eerder veroordeeld.
Na de eis van de baljuw volgde de uitspraak van de welgeboren mannen. De twee recidivisten werden veroordeeld tot geseling "ten exempel van anderen" en verbanning uit Holland en Westfriesland "op peijne [straffe] van de galch" als zij toch weer in dit gebied aangetroffen zouden worden. De overige delinquenten werden veroordeeld de geseling van hun makkers "aan te sien met een roede in den arm" en te delen in hun verbanning "op peijne van meerder straff". De plaats waar openbare lijfstraffen werden voltrokken was, zo blijkt uit een andere veroordeling uit 1631, "opt pleijn binnen desen deurpen van Wassenaer".
De conclusie kan dus zijn dat in Wassenaar na 1618 geen veroordeling tot de doodstraf heeft plaatsgevonden en dat dus ook de galg in die tijd niet gebruikt is geweest. Wat er zich vóór die tijd heeft afgespeeld, ligt wellicht nog verborgen in een ander archief dan het door mij geraadpleegde, maar voorlopig zullen we het met deze conclusie moeten doen.
Marry Niphuis-Nell