In 1775 moesten de geestlanden van de boerderij Kerkewoning weer eens omgespit worden om er opnieuw, zoals al lange tijd gebruikelijk was, houtgewassen te kunnen poten. De drie daartoe aangestelde arbeiders kregen daarbij van de baljuw tevens de opdracht om uit te kijken naar de resten van de galg, die ooit op deze geestlanden had gestaan.

Dit gebeurde op initiatief van de ambachtsheer van Wassenaar, Jacob Jan graaf van Wassenaar Obdam (1724-1779), die kennelijk geïnteresseerd was in de mogelijke overblijfselen van het symbool van zijn rechtsmacht in het ambacht. Ooit had immers een verre voorvader van hem de 'hoge' rechtsmacht of jurisdictie verworven (het recht om ook misdrijven waarop de doodstraf stond te berechten). Dit betrof Philips IV van Wassenaer, die in 1400 door Albrecht van Beieren werd beleend met de hoge heerlijkheid van Wassenaar en Zuidwijk. Het is alleszins denkbaar dat Philips IV bij gelegenheid van deze sprong in zijn carrière ogenblikkelijk een galg heeft laten oprichten om aan iedereen duidelijk te maken dat de lokale heer zelf het recht had om halsmisdaden te berechten. En hopelijk zou dat natuurlijk ook geboefte afhouden van eventuele wandaden.

Is nu het 'gerecht' van Wassenaar ook ooit daadwerkelijk gebruikt om de doodstraf te voltrekken of, en dat is waarschijnlijker, om het lijk van een reeds geëxecuteerde misdadiger op te hangen of op een paal met een rad te zetten - om daar te verteren in zon, wind en regen en tot prooi voor de kraaien? De vondsten van de drie arbeiders in 1775 geven sterke aanwijzingen dat het gerecht tenminste één maal gebruikt is geweest. Behalve o.a. een drietal stukken eikenhout en enkele ijzeren bouten van negen duim lang, vonden zij ook "de doodsbeenderen van een mensch, die voor het grootste gedeelte vergaen en met wortels doorgroeijd waren, waarvan het hoofd, met het onderkakebeen daaraan vast, nog in zijn geheel en vol tanden en kiesen was".

Het verslag van de vondsten werd neergelegd in een document dat nog altijd in het gemeentearchief van Wassenaar aanwezig is. In het verslag wordt ook de plaats van de vondsten vrij nauwkeurig aangegeven: 7½  roede "ten noordoosten van het midden van de Laan van de Kerkewooning" en 72 roeden "noordwestwaarts uijt het midden van de sloot, loopende tusschen het geestland en het teelland van dezelve wooning". De galg heeft dus aan de noordoostzijde van de huidige straat Het Kerkehout gestaan, naar onze beste schatting ongeveer ter hoogte van de ingang van de huidige begraafplaats Persijnhof. Een plaats die er nu, enkele eeuwen later, volstrekt onschuldig uitziet.

Marry en Albert Niphuis-Nell

De galg bij de kruising van de "Buyrtweegt" (het verlengde van de latere Raaphorstlaan) en de oprijlaan naar de Kerkewoning (het latere Het Kerkehout). Copie van ca 1700 van een tekening  van 1659 (detaikl). Huisarchief Twickel, Delden.