Het was Victor de Stuers (1843-1916) die aan de wieg stond van onze Vaderlandse monumentenzorg. Voor onze monumenten waren het al een poos roerige tijden. Zo stond het Muiderslot in juli 1825 op punt  in het openbaar te worden verkocht voor afbraak, maar het geharrewar over de mogelijke opbrengst van het sloopmateriaal kwam ook Koning Willem I ter ore. En hij maakte aan deze schandalige situatie een eind door de verkoop te verbieden!

De Gemeente Delft wilde in 1843 een sloopvergunning afgeven voor de toren van de Oude Kerk, omdat die zo erg scheef stond, maar ook daar werd een stokje voor gestoken. Toen echter Victor de Stuers in juli 1873 aanwezig was bij de opening van het South Kensington Museum (het latere Victoria and Albert Museum) in Londen en hij daar het oxaal (de afscheiding tussen kerk en priesterkoor) uit de St Jan in Den Bosch aantrof, schreef hij bij thuiskomst een vlammende brief aan Minister Geertsema van Binnenlandse zaken. In november van dat jaar volgde van hem een fel artikel in De Gids. In 83 pagina’s hekelde hij de afbraak van veel vaderlandse monumenten en verweet hij de overheid gebrek aan belangstelling en eerbied voor ons verleden.

Minister Geertsema  (de grootvader van onze oud-burgemeester) wist niets beters te doen dan een College van Rijksadviseurs voor de Monumenten en Geschiedenis en Kunst in te stellen, en Victor de Stuers daar secretaris van te maken. In 1875 werd hij benoemd tot chef-referendaris om leiding te geven aan de nieuw ingestelde “Zesde Afdeling “, die van Kunsten en Wetenschappen van het Ministerie van Binnenlandse Zaken.

In 1899 werd de Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond opgericht. Deze KNOB pleitte al snel voor een wettelijke regeling voor de monumentenzorg en publiceerde in 1910 een ontwerp-Monumentenwet. Daarna werd het even stil: na een tijdelijke voorziening in het kader van de naoorlogse Wederopbouwwet duurde het tot 1961 voor er een Monumentenwet van kracht werd.

Na het Monumentenjaar 1975 kwam er een streven tot decentraliseren op gang. Voor wat betreft de monumentenzorg kwam dit tot uitdrukking in het geven van meer bevoegdheden aan de lagere overheden, met name de gemeenten, en het ruimte bieden voor particulier initiatief. In 1984 liet Minister Brinkman zijn “Nota over Monumentenzorg “ het licht zien. Hierin verwoordde hij de nieuwe denkbeelden ten aanzien van het monumentenbeleid. Dit leidde er mede toe dat op 1 januari 1989 de nieuwe Monumentenwet (van 1988) van kracht werd.

Op de veranderingen die daar het gevolg van waren, komen wij in een volgend artikeltje terug.

Ed Janson