Wassenaar in de olie (Nr 642)

Op 5 juli 1983 klinkt er in Wassenaar-Zuid gerommel, gevolgd door een zware klap en daarna een luid sissen. Op het ‘olieveld Wassenaar’ van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) is op een boorlocatie aan de Zijdeweg een afsluiter defect geraakt, waarna onder enorme druk water, gecondenseerd gas en oliedruppels de lucht in worden geblazen.

Omwonenden schrikken zich een ongeluk. Sommige van hun achtertuinen liggen op slechts 150 meter afstand van de boorlocatie. ‘Ik dacht, nou zijn we er geweest’ zegt een bewoonster kort na het ongeluk tegen een journalist. De spuiter veroorzaakte een fijne nevel die de wijde omgeving van de boorlocatie uiteindelijk bedekte met een dikke laag zwarte smurrie. De Wassenaarders Jaap van Egmond en George Pieterse behoorden tot de brandweerlieden die de spuiter moesten bestrijden. Anno 2026 herinneren zij zich dat er drie Wassenaarse brandweerwagens bij betrokken waren. Tankwagens reden af en aan en het duurde twintig uur voor de spuiter was bedwongen. Ondertussen voorzag café-restaurant De Landbouw aan de Zijdeweg de brandweerlieden van broodjes. Wegen waren een dag afgesloten om schoongespoten te worden, wat voor een verkeerschaos in Den Haag zorgde. Het kostte uiteindelijk tienduizenden guldens om de omgeving weer schoon te krijgen.

In Wassenaar waren boortorens en jaknikkers in gebruik sinds 1953. Behalve aan de Zijdeweg vond je bijvoorbeeld ook boorlocaties in Meijendel en langs de Rijksstraatweg ter hoogte van het landgoed De Wittenburg. Dat er in Den Haag en omgeving olie in de grond zat, werd bij toeval ontdekt in 1938. Toen zette de Bataafsche Petroleum Maatschappij een demonstratieboring op de Haagse Mient als illustratie bij een tentoonstelling over oliewinning in het buitenland. Tot stomme verbazing van de boormeester en zijn medewerkers bracht deze boortoren olie naar boven. Negen jaar later richtten de Shell en Esso de NAM op die in Nederland olievelden (zoals Schoonebeek) ging exploiteren. Ook in Wassenaar kwamen op verschillende locaties tijdelijk boortorens te staan, waarmee het olieveld ter plaatse werd aangeboord. Er werden in totaal zestien putten in onze gemeente geslagen. Daarna werden jaknikkers geplaatst, die tientallen jaren achter elkaar de olie uit de grond pompten. Aan de Zijdeweg waren de jaknikkers mooi in bedrijf te zien als je er met de fiets of auto langs kwam. Uiteindelijk zijn ze weer verdwenen en werden de boorlocaties gesaneerd. In Nederland werd in 2013 de laatste jaknikker buiten bedrijf gesteld. In het jaar daarop werd een uit Rotterdam afkomstig exemplaar geplaatst in het Nederlands Openlucht Museum in Arnhem. De Wassenaarse jaknikkers zijn alleen bewaard gebleven op enkele foto’s.

Robert van Lit

Jaknikkers in Wassenaar. Foto Jan Stegeman.