Wassenaar is befaamd om zijn vele historische landgoederen zoals de Horsten, De Paauw, Backershagen en Rust en Vreugd. Dat er daar in het (vroege) voorjaar bijzondere planten bloeien, is veel minder bekend. Het gaat om een grote groep siergewassen die Stinsenplanten genoemd worden.
De term ‘stins’ komt uit het Fries en betekent ‘steenhuis’ oftewel een kasteeltje of landhuis. Bijna honderd jaar geleden ontdekten botanici dat in Friesland op oude kasteelterreinen, buitenplaatsen, begraafplaatsen en boerenerven een groep bijzondere planten voorkomt, die sindsdien als Stinsenplanten wordt aangeduid. Ze bloeien veelal als de bomen nog niet in blad staan. Het gaat om soorten als winterakoniet, het bekende sneeuwklokje, boerenkrokus, vingerhelmbloem en kievitsbloem. Al snel bleek dat die planten ook elders in Nederland voorkomen en dan met name op historische buitenplaatsen. Ze zijn ooit aangeplant als siergewas of als medicinale planten.
Wassenaar is ook rijk vertegenwoordigd. Onderwijzer en amateurhistoricus Eduard Houbolt verklapt in zijn boekje over Wassenaar uit 1904 de vindplaats van een bijzondere Stinsenplant langs de Horstlaan: “Hier tieren langs weg en sloot tal van vroolijke voorjaarskinderen. De kievitsbloem, op slechts weinige plaatsen in ons land voorkomende, groeit hier als nergens anders.” Anno 2026 staan ze er nog steeds. Ze zijn recentelijk ook op andere plekken in Wassenaar verschenen, zoals de Hertenkamp aan de Jagerslaan en Lentevreugd aan de Katwijkseweg. De meeste Stinsenplanten zijn eigenlijk exoten, die in sommige gevallen al in de zestiende eeuw zijn ingevoerd. Verschillende plantjes herinneren dan ook aan beplantingen van lang geleden. Een goed voorbeeld is het eeuwenoude parkje achter huize Neyenburgh aan de Schoolstraat, dat gedeeltelijk grenst aan de Berkheistraat. Hier bloeien achtereenvolgens sneeuwklokje, vingerhelmbloem, bosanemoon en wilde hyacint (Bluebells in Engeland).
Vaak is het lastig, zo niet onmogelijk, uit te maken wanneer ze zijn aangeplant. Was dat honderd jaar geleden, of misschien zelfs tweehonderd? Ook in meer recente tijd is dat gebeurd. Wim Westgeest, gepensioneerd hoofd van de groenvoorziening in Wassenaar, herinnert zich desgevraagd dat de gemeente ook op nieuwe plekken Stinsenplanten heeft aangeplant. Zo kleurt een stukje grond langs de Groot Haesebroekseweg in het voorjaar wit dankzij een uitbundig bloeiend veldje daslook dat zich gestaag uitbreidt. De gemeente voorzag ook een strook grond langs een wandelpad aan de Van Cranenburchlaan van sneeuwklokjes, enkele krokussoorten, wilde hyacinten en sporadisch enkele winterakonieten. Pal naast Raadhuis De Paauw (aan de kant van de kwekerij) bloeide voorheen een veldje gele winterakonieten die een voorganger van Wim Westgeest heeft laten aanplanten. Helaas is dit veldje recentelijk omgeschoffeld en zijn er bovendien afvalcontainers geplaatst (die naast het gerestaureerde raadhuis nogal uit de toon vallen). Westgeest heeft in het verleden wel gepleit voor een beter beheer van de Wassenaarse Stinsenplanten, bijvoorbeeld door een teveel aan afgevallen boombladeren weg te halen, zodat de plantjes beter kunnen groeien. Helaas heeft niet iedereen oog voor deze “voorjaarskinderen”, die toch zo hun best doen om ons aan het eind van de winter op te vrolijken.
Robert van Lit
Sneeuwklokjes bij ’t Hertenhuisje op de Hartenkamp. Foto Mariëtte van Lit.