Historische namen van landhuizen en boerderijen zijn een interessant fenomeen. Ooit bedenkt er iemand een mooie naam voor zijn huis, een naam die soms vele eeuwen trotseert. Vele eeuwen later breekt de historicus zich het hoofd over de vraag waar die naam vandaan is gekomen.

Een voorbeeld is de Wilde Zee aan de Raaphorstlaan. Vanouds was dit een boerderij, die in 1669 werd omschreven als ‘de wooninghe en landen genaempt de Wilde See’. In de loop van de twintigste eeuw kreeg de boerderij meer het karakter van een herenhuis en in 1974 werd het pand vervangen door nieuwbouw. Daarbij werden historische onderdelen als een uit 1735 stammende gevelsteen opnieuw aangebracht. Enkele jaren na de herbouw vroeg ik de eigenaar naar de betekenis van de naam De Wilde Zee. Volgens hem verwees die naam naar het feit dat de polder achter de boerderij ’s winters onder water liep. Ook konden de haasjes die met een golfbeweging door het weiland renden de naamgever hebben geïnspireerd. Uit archiefstukken bleek later hoe de vork aan de steel zat. In 1590 kocht de Haagse zijde- en lakenkoper Jacob Cornelisz van Wouw de toen nog naamloze boerderij. Deze welgestelde zakenman, die het later bracht tot schepen en burgemeester van Den Haag en kerkmeester van de Grote of St. Jacobskerk, woonde zelf in het huis ‘In de Wilde Zee’ in de Venestraat, op de hoek van de Lapstraat. Het was de naam van dit huis dat overging naar de Wassenaarse boerderij aan de Veenzijde. Bovendien kreeg ook een boerderij in Honselersdijk, die Van Wouw eveneens aankocht, dezelfde naam. Hoe het huis aan de Venestraat aan zijn naam is gekomen, is nog een open vraag. Overigens was het in vroeger eeuwen heel gebruikelijk dat de meer voorname huizen in de binnenstad een naam droegen. Die naam sierde vaak de voorgevel in de vorm van een gevelsteen. Dat was gemakkelijk in een tijd waarin er nog geen huisnummers en al helemaal geen postcode bestonden. Vaak verwees de naam van het huis naar het beroep van de bewoner.

De gevelsteen van De Wilde Zee in Wassenaar is ook wat raadselachtig. Op de steen staat een wapenschild waarop een scheepje, met eronder het jaartal 1735. Een naam ontbreekt. De architect J. de Haan deed tijdens de Tweede Wereldoorlog navraag naar de herkomst van de steen. Hem werd door omwonenden bezworen dat die steen vroeger nooit in de gevel van de boerderij had gezeten. De steen was dus, met andere woorden, ergens voor de oorlog door een bewoner in de gevel geplaatst. Als dat gegeven klopt, dient zich de vraag aan waar de gevelsteen dan vandaan is gekomen. Het kan natuurlijk ook zo zijn, dat de steen tijdelijk uit de gevel is gehaald. Het jaartal 1735 kan heel goed slaan op een herbouw in die tijd. De Wilde Zee is inderdaad in dat jaar in andere handen overgegaan. Zekerheid over de steen is moeilijk te krijgen. Ook in dat opzicht geeft De Wilde Zee zijn geheimen niet gemakkelijk prijs. 

Robert van Lit

Gevelsteen van de Wilde Zee. Pentekening Robert van Lit, 1977.