In De Wassenaarse Krant van 24 juli 2019 heeft Jos Knijnenburg een artikel geschreven over de bunker die tijdens de Tweede Wereldoorlog aan de rand van het landgoed Clingendael, dus op Wassenaars grondgebied, werd gebouwd. In het Winterprogramma 1943 van de Duitsers wordt deze bunker genoemd als schuilplaats voor onder andere de Rijkscommissaris van het bezette Nederlandse gebied, Dr. Arthur Seyss-Inquart.

De vraag is wat er na al die jaren met deze bunker moet gebeuren. Valt er een passende herbestemming voor te bedenken? Jos noemde in dit artikel een filmpje dat op Internet te zien valt waarin Kees Neisingh een wandeling door het sinistere interieur van de bunker maakt. Ik heb dit filmpje bekeken en toen Kees een van de stalen deuren openmaakte, had ik het gevoel thuis te komen.

De dienstplicht

Agressie is een van de belangrijkste eigenschappen zowel bij mensen als bij dieren om in leven te blijven. De vraag is wel hoe je hiermee omgaat. Het verdedigen van bezittingen en niet te vergeten voedsel, vrouwen en kinderen gaf in een ver verleden al snel aanleiding om in groepsverband op te trekken en dat geldt uiteraard ook voor de andere partij. Later werd gebruik gemaakt van huursoldaten. Pas in 1810 werd de dienstplicht in ons land ingevoerd. Alle mannen van 20 jaar en ouder moesten zich laten inschrijven. Door loting werd bepaald wie er wel en wie er niet in dienst moest. Wel was het zo dat als men over voldoende geld beschikte, men een vervanger kon inhuren. Deze mogelijkheid werd in 1898 teniet gedaan en vanaf dat moment sprak men van de persoonlijke dienstplicht. De leeftijd werd bovendien verlaagd naar 18 jaar. Vanaf 1 mei 1997 werd de dienstplicht opgeschort en was er sprake van een beroepsleger. In principe bestaat de dienstplicht nog steeds, vandaar het woord opschorten. Mocht de veiligheidssituatie van ons land er om vragen, dan zou de dienstplicht weer ingevoerd kunnen worden.

56 – 5

Ikzelf ben van de lichting 56 – 5, dat wil zeggen dat ik mij in de maand september van het jaar 1956 moest melden op het station van Ede-Wageningen. Na een opleiding van acht maanden in een tweetal kazernes van de Verbindingsdienst werd mij verteld waar ik de rest van mijn diensttijd zou gaan doorbrengen: in een bunker vlakbij Den Haag. Hier heb ik een jaar en twee maanden gewerkt. We zaten toen nog midden in de Koude Oorlog, een periode van gewapende vrede, en de Hongaarse Opstand vond plaats toen ik een maand of twee in dienst zat. Naast de toegangsdeur van de bunker bevond zich links een wachtruimte voor de ordonnansen en via de gang rechts kwam je in de codekamer. Ik werkte samen met een sergeant van de Milva in die codekamer. Hier kwamen via de telex in code berichten binnen die wij indien nodig leesbaar moesten maken en vervolgens moest ik het betreffende bericht samen met een ordonnans persoonlijk naar de geadresseerde brengen. Omdat ik een eed afgelegd heb, heb ik de inhoud van die berichten tot vandaag de dag geheim gehouden, zelfs voor mijn vrouw. Naast onze kamer was een veel grotere ruimte waar de administratieve dienst zat en op de etage boven ons had de marine enkele ruimten in gebruik. Ik heb daar een boeiende tijd beleefd; dat mag u van mij aannemen en de deur die Kees opende op dat filmpje heb ik zo’n zestig jaar geleden zelf ook regelmatig moeten openen. Naar ik van Kees begrepen heb, heeft de landmacht de ernaast gelegen Prinses Julianakazerne en de bunker in 2005 verlaten. In 2013 is het nog resterende gedeelte van de verbindingsapparatuur uit de bunker verwijderd en vervolgens is de bunker overgedragen aan het Rijksvastgoedbedrijf.

Carl Doeke Eisma

De als boerderij vermomde bunker van Seyss-Inquart op het landgoed Clingendael

De Historische Vereniging Oud Wassenaer heeft getracht de rechthebbenden van afbeeldingen te achterhalen. Degene die de auteursrechten hierop heeft, wordt daarom uitgenodigd met de secretaris contact op te nemen. Voor de duidelijkheid in relatie tot de tekst zijn enkele foto’s bewerkt.