Wanneer ik een artikel voor deze rubriek schrijf, probeer ik te voorkomen dat ik onwaarheden verkondig. Dat is niet altijd eenvoudig. Kan ik ervan uitgaan dat een verhaal dat ik in een krant van een tijdje geleden lees helemaal klopt? Kan ik dit via een andere bron bevestigd krijgen? Vaak wel, soms niet.
Nu bestaat de redactie van Actueel Verleden uit een viertal personen en dat is een geruststellend idee. Mocht mijn tekst een uitglijer bevatten dan zullen de andere redactieleden Ed Janson, Robert van Lit en Albert Niphuis me hier zonder enige twijfel op wijzen en dat is maar goed ook. Zo heeft er als voorbeeld van zo’n misvatting in de nodige molenboeken een verhaal gestaan waaruit blijkt dat de korenmolen van Wassenaar geheel is afgebrand en dat is onjuist. Het is me duidelijk geworden hoe die fout is ontstaan. Men is uitgegaan van één krantenartikel maar heeft verzuimd om de hierop volgende edities van die krant of andere kranten te raadplegen. Wat was er aan de hand?
In de Leijdsche Courant van maandag 19 augustus 1861 staat onder meer het volgende: “Men verneemt dat bij het hevige onweder dat gisterenavond heeft gewoed, de bliksem in den Wassenaarschen molen is geslagen, waardoor deze en de daaraan belendende gebouwen geheel zijn afgebrand. De inwonende dienstmeid is door de bliksem getroffen en bewusteloos tegen den grond geworpen, ofschoon bijgekomen is zij van haar spraak beroofd. Van een op de weg zijnde rijtuig, is een der paarden tegen den grond geslagen en werd het andere zoo schichtig, dat de koetsier niet dan door tegenwoordigheid van geest beide weder in bedwang kon krijgen; hij is er zonder onheil afgekomen.” In het Dagblad van Zuid-Holland en ’s Gravenhage van dezelfde datum, staat al een veel minder dramatisch verhaal. “Wassenaar. Gisteren avond heeft hier een zwaar onweder gewoed. De bliksem sloeg in den korenmolen. Nagenoeg alle vertrekken droegen sporen van verzenging. Hoewel er veel schade aan den molen is toegebracht, heeft gelukkig geen der talrijk aanwezige personen eenig letsel bekomen.” Op 21 augustus komt de Leijdsche Courant op het drama terug. “Betreffende den brand, die Vrijdag j.l. te Wassenaar zou hebben plaats gehad, is het gebleken dat hetgeen door andere bladen en ook door ons is medegedeeld niet juist was. Van een welonderrigte zijde vernemen wij dat de gehele zaak hier op nederkomt. In den molen heeft de bliksem, na eenige schade te hebben aangericht, in het woonvertrek een kind van den molenaar de schoen aan een der voeten verschroeid, zonder dat het daarbij eenig letsel bekomen heeft.”
Wie zou ons eigenlijk het beste kunnen vertellen wat er plaatsgevonden heeft? Juist, de molenaar zelf. Hij heeft hierover het volgende opgeschreven: “Bliksem ingeslagen in de molen. Veel verwoesting maar geen brand. Tante Antje uit de wieg genomen door moeder, volgend ogenblik valt de thermometer aan gruzels in de wieg.” U ziet het, we moeten niet alles voor zoete koek aannemen.
Carl Doeke Eisma
Een ansichtkaart van de molen die rond 1900 verzonden is.
De Historische Vereniging Oud Wassenaer heeft getracht de rechthebbenden van afbeeldingen te achterhalen. Degene die de auteursrechten hierop heeft, wordt daarom uitgenodigd met de secretaris contact op te nemen. Voor de duidelijkheid in relatie tot de tekst zijn enkele foto’s bewerkt.