Afgelopen januari berichtten meerdere media dat de gemeente Wassenaar “Huize Den Deijl” heeft verkocht aan enkele initiatiefnemers die het pand – gelegen op de hoek van de Lange Kerkdam en de Rijksstraatweg – grondig willen opknappen en daarin onder meer een restaurant gaan exploiteren. Hiermee wordt dan een traditie van vijf eeuwen horeca voortgezet.

In de jaren 1930 schreef de toenmalige eigenaar Ferdinand J. Snelleman op zijn uithangbord “anno 1465”. Het is niet duidelijk waar hij dit stichtingsjaartal vond. In het cartularium van het Catharina Gasthuis te Leiden is het huis Den Deijl pas in 1490 genoemd. Of het toen al gebruikt werd als herberg, vermeldde men niet. Echter in 1527 was er een herbergier Thijman Dircxz die woonde op het huis Den Deijl. Het is heel goed mogelijk dat het pand vervolgens steeds als herberg in gebruik was. Zekerheid hierover hebben we niet. De bewaard gebleven archiefstukken zijn namelijk niet altijd duidelijk over de functie van het huis.

Vast staat dat in de buurtschap Den Deijl in de eerste helft van de 17^e eeuw meerdere tapperijen bestonden. Deze buurt was een pleisterplaats voor koetsen die de noord-zuid verbinding van Den Haag naar Haarlem en Amsterdam onderhielden. Dat gaf een flinke drukte met vele dorstige klanten. Bovendien moet er veel bedrijvigheid geweest zijn door het wisselen van vermoeide paarden tegen frisse exemplaren uit de stallen die bij elke kroeg stonden. Maar ook na de komst van de spoorweg en het verdwijnen van de diligenceverbindingen bleef de buurtschap geruime tijd populair. Dat valt tenminste af te leiden uit het feit dat je nog tot ver in de 20^ste eeuw aan Den Deijl struikelde over de vele restaurants en cafeetjes, zoals Robert van Lit schreef in zijn boek “Wassenaarse oudheden”.

Naar het kroegleven dat zich afspeelde in huize Den Deijl in de 16^e en 17^e eeuw kunnen we slechts gissen. Uit een in 1702 opgemaakte boedelinventaris valt af te leiden dat de herberg toen hoofdzakelijk een drink- en eetgelegenheid was. Voor het vermaak van de gasten kwam er later in de 18^e eeuw een kolfbaan. Aangezien de kolfsport veelal bedreven werd met een glas in de hand, zal de baan zeker hebben bijgedragen aan de verhoging van de omzet. Aannemer en brandweercommandant G.J. van der Mark schreef dat Huize Den Deijl omstreeks 1880 de indruk maakte van een “boerenherberg”. Er waren in die tijd een gelagkamer en een opkamer met biljart. De kolfsport was intussen uit de gratie. Desondanks verkocht men toen alleen al aan gedestilleerd rond 1.000 liter per jaar. Daarmee deed Huize Den Deijl zeker niet onder voor de concurrentie in de buurtschap.

Over de bouwgeschiedenis weten we weinig. De ouderdom van de “boerenherberg” is onbekend. Dit pand is in 1891 vrijwel geheel afgebroken en vervangen door nieuwbouw. Kort daarna kreeg de zaak de naam “Den Nieuwen Deijl”. Hierin werd ongeveer 30 jaar later een autobedrijf gehuisvest (gesloopt 1985), terwijl het stallencomplex verbouwd is tot café-restaurant. Dat evolueerde tot het tegenwoordige Huize Den Deijl. Wellicht biedt de voorgenomen renovatie mogelijkheden voor archeologisch onderzoek. Dit zou een uitgelezen kans zijn om meer te weten te komen over de lange bouw- en bewoningsgeschiedenis van deze voor Wassenaar zo bijzondere locatie.

Albert Clobus

De toegangspoort tot de (speel)tuin van Huize Den Deijl aan de Lange Kerkdam bij de hoek met de Rijksstraatweg, omstreeks 1900 (prentbriefkaart, collectie auteur). De zaak heette toen overigens “Den Nieuwen Deijl”, zoals op het bord boven de poort te lezen is. Daarachter het stallencomplex, dat later ontwikkeld werd tot het huidige pand Huize Den Deijl.

De Historische Vereniging Oud Wassenaer heeft getracht de rechthebbenden van afbeeldingen te achterhalen. Degene die de auteursrechten hierop heeft, wordt daarom uitgenodigd met de secretaris contact op te nemen. Voor de duidelijkheid in relatie tot de tekst zijn enkele foto’s bewerkt.