In de Middeleeuwen was het gebruikelijk dat de vergaderingen van de schout en schepenen in een plaatselijke herberg gehouden werden. Later is men op zoek gegaan naar een eigen vergaderruimte. In steden sprak men meestal van het Raadhuis en in dorpen van het Regthuys. De functies van schout en schepenen zijn vergelijkbaar met die van burgemeester en wethouders, al zijn er zeker  verschillen te noemen. Zo was de schout hoofd van de politie, rechter en burgemeester tegelijk.

De plaatselijke situatie
In 1667 staat er in de huidige Schoolstraat een huis te koop. De schout, Hendrik van Tol, koopt dit huis dat omschreven wordt als 'een groot out bouwvallig huys', met toestemming van de ambachtsheer van Wassenaer en Zuidwyk, Jacob van Wassenaer Obdam. In de kelders konden dieven en ander gespuis opgesloten worden en bovendien hadden schout en schepenen nu een eigen pand waarin vergaderd kon worden. Er is precies 30 jaar gebruik gemaakt van dit Regthuys en hierna vond de Franse school er een onderkomen.

Het Wapen van Wassenaar
Omdat men sinds 1697 niet meer over een eigen gebouw beschikte, week men uit naar een herberg aan het Plein. Of deze herberg toen al de naam Het Wapen van Wassenaar droeg, is mij niet duidelijk geworden; in 1788 was dat in ieder geval wel het geval. In een transportakte uit 1762 staat de mededeling: "...en waer in ook tot hiertoe het Regthuys van Wassenaer en Zuidwyk werd gehouden..." In de loop der jaren heeft deze herberg vele eigenaren gekend. Eén van de kleurrijkste was wel Netje Smulders maar dan zitten we al halverwege de vorige eeuw. Vervolgens wordt de familie Van Rheenen eigenaar van dit pand en in deze periode wordt de naam Het Wapen van Wassenaar veranderd in 't Regthuys. Henny Remmerswaal wordt pachter en hij besluit er in 1988 een jongerencafé van te maken onder de naam De Winner. Gezien de overlast was niet iedereen hier blij mee hoewel er ook mensen waren die dit een goede zaak vonden. Dit heeft dan ook slechts een jaar of drie geduurd. Het plan wordt geopperd om dit in slechte staat verkerende pand af te breken maar dit ging niet door. Het gebouw wordt ten dele gerenoveerd en er komt in 1994 een Surinaams/Indiaas restaurant in, maar ook dit was niet van lange duur. Op 1 september 2010 werd de Brasserie met wijnbar 't Regthuys geopend en ik kan u aanraden er eens een bezoekje te gaan brengen.

Bodemvondsten
Voordat de huidige Brasserie geopend werd, heeft het pand een jaar of tien leeggestaan. Men is in die periode gaan slopen en het kwam erop neer dat vrijwel alleen de voorgevel en de middeleeuwse kelder bewaard gebleven zijn. Op verzoek van de Stichting Historisch Centrum Wassenaar was het pand tot gemeentelijk monument verklaard en dat was de reden waarom de gevel niet verwijderd mocht worden. Voor de medewerkers van deze  Stichting, samen met mensen van het bureau ArcheoMedia onder leiding van de archeoloog Marcel de Koning, een uitgelezen mogelijkheid om in de grond te gaan graven. Heel voorzichtig, dat wel. Dit heeft tot opmerkelijke resultaten geleid. Zo heeft men resten gevonden van bewoning uit de 7^e eeuw en de eeuwen daarna. U moet dan denken aan drinkbekers, koperen munten en scherven van een waterkruik. En zo is er weer een stukje aan de puzzel van het (verre) verleden van ons dorp toegevoegd.

Carl Doeke Eisma

Foto uit 1994, gemaakt door Frans Micklinghoff.