De metaalpletterij en ijzergieterij L.I. Enthoven & Co
In 1824 werd ‘de fabriek voor het smelten van koper en andere metalen’ onder de naam E.B.L. Maritz & Comp. opgericht, met als locatie het Voorburgstraatje nabij de Haagse Trekvliet. Het Voorburgstraatje vormde een deel van de verbinding tussen Den Haag en Voorburg, vandaar de naam. Het liep evenwijdig aan de huidige Pletterijkade. Deze straatnaam werd vanaf 1912 gebruikt als herinnering aan de fabriek die hier gestaan heeft. Een prima locatie.
Het vervoer van grondstoffen en producten verliep in die tijd nog voornamelijk over het water, denk maar aan de Trekvliet en de Vliet. Zoals u ziet kwam de naam Enthoven aanvankelijk niet in de naam van het bedrijf voor, hoewel hij er al wel werkzaam was. Lion Israël Enthoven (1787-1863) was eerste violist en concertmeester bij het orkest van de Franse Opera in Den Haag. Hij woonde op het adres Wagenstraat 168 en probeerde door middel van het geven van vioollessen zijn inkomen te vergroten. Eén van zijn leerlingen was Louis Ernst Maritz en zo leerde hij diens jongste zoon Eduard Barthelomé Louis kennen. In 1823 associeerde Lion zich met hem en samen hebben ze vervolgens het bedrijf opgericht. Eduard verzorgde de boekhouding en Lion nam de dagelijkse leiding op zich. Wél was het zo, dat Eduard als ‘vermogend kapitalist’ onder andere de aankoop van het fabrieksterrein financierde. Pas in 1848 werd Maritz uitgekocht en vervolgens werd de naam veranderd in L.I. Enthoven & Co.
Zeker in de beginperiode waren de Nederlandse Handel Maatschappij en de Nederlandse Marine belangrijke klanten. Rond 1830 werd vooral de ijzergieterij en –pletterij belangrijk. Mede hierom werd er in 1837 een nabijgelegen stuk grond aangekocht waardoor een uitbreiding van de gieterij kon plaatsvinden. De aanleg van wegen en spoorlijnen – en niet te vergeten bruggen – leverde in de periode 1850, 1860 vanzelfsprekend de nodige opdrachten op. Aan het eind van de negentiende eeuw werd Enthoven steeds meer een constructiebedrijf. De ijzergieterij kwam in die tijd dan ook op de tweede plaats. In 1891 werd de naam veranderd in de N.V. Pletterij, voorheen L.I. Enthoven & Co. Na de eeuwwisseling liep het aantal opdrachten sterk terug en het bedrijf moest dan ook inkrimpen. Door de oprukkende stadsuitbreiding was de grond waarop de fabriek stond sterk in waarde toegenomen en men besloot dan ook deze grond te verkopen en naar een andere locatie te gaan zoeken. Vanaf 1905 werd de productie in een veel kleinere fabriek op Delfts grondgebied voortgezet en zo verdween deze indrukwekkende fabriek uit Den Haag. De fabriekspanden werden gesloopt en de grond werd bouwrijp gemaakt voor de bouw van woningen.
Ik kan me voorstellen dat u zich afvraagt of een verhaal over een fabriek die in Den Haag gestaan heeft wel thuishoort in deze rubriek die immers over het verleden van Wassenaar gaat. Er is in ons dorp nog een fraai voorbeeld te vinden van één van de producten die in deze fabriek vervaardigd zijn en wel de dorpspomp op het Plein die al 145 jaar op dit plekje staat. Er zit dan ook een bordje op met de tekst: vernieuwd in juli 1869 L.I. Enthoven & Co. Deze gietijzeren pomp verving indertijd een hardstenen exemplaar dat kennelijk aan vervanging toe was. Wél is het zo dat de huidige pomp tijdens de Tweede Wereldoorlog ernstig beschadigd is, zoals in het boek: Wassenaar in de Tweede Wereldoorlog te lezen valt. In september 1943 heeft een vrachtwagen van een firma uit Noordwijk de pomp dermate gehavend, dat de resterende onderdelen naar de gemeentewerf vervoerd moesten worden. In 1947 werd de dorpspomp weer op z’n plaats getakeld nadat hij door de Koninklijke Grofsmederij in Leiden gerestaureerd was. Gezien de toestand op dit moment is het repareren hiervan uiterst deskundig gebeurd.
Carl Doeke Eisma
De dorpspomp
De Historische Vereniging Oud Wassenaer heeft getracht de rechthebbenden van afbeeldingen te achterhalen. Degene die de auteursrechten hierop heeft, wordt daarom uitgenodigd met de secretaris contact op te nemen. Voor de duidelijkheid in relatie tot de tekst zijn enkele foto’s bewerkt.