Dit jaar is veel aandacht besteed aan het feit dat de aanwijsbare geschiedenis van het geslacht Wassenaer 800 jaar beslaat. Een tentoonstelling in het Haags Historisch Museum, rondleidingen in de kastelen Twickel en Duivenvoorde alsmede een fraai boekwerk met als titel “Heren van Stand”. Veel aandacht is daarbij gegeven aan het feit dat telgen uit dit geslacht (of het verwante geslacht De Ligne) eeuwenlang de heerlijke rechten over Wassenaar en Zuidwijk bezaten ofwel Heer of Vrouwe van Wassenaar waren. Minder nadruk kreeg begrijpelijkerwijs het intermezzo (1622-1647) waarbij Frederik Hendrik, prins van Oranje, als Heer van Wassenaar optrad. Inderdaad, dezelfde als die van 1625 tot zijn dood in 1647 stadhouder van vijf van de zeven provincies was, ook wel de “stedendwinger” genoemd.Tal van stukken in het Gemeentearchief Wassenaar laten dit zien. Zo behoefden onder meer de financiële verslagen van het dorpsbestuur de goedkeuring van de prins. Uit een stuk in het Huisarchief van Twickel wordt duidelijk hoe hij Heer van Wassenaar werd. Maar eerst iets over wat voorafging.

In de beginjaren van de Republiek, om precies te zijn in 1583, werden onder meer de Heerlijkheid Wassenaar en Zuidwijk in beslag genomen door de Staten van Holland en West-Friesland. Reden daarvoor was het feit dat de Zuid-Nederlandse Philips de Ligne op dat moment Heer van Wassenaar was. En hij behoorde tot het vijandelijke kamp. Bij het ingaan van het Twaalfjarig Bestand in 1609 werden de Heerlijke rechten echter weer aan de oorspronkelijke eigenaars of hun nazaten teruggegeven. Maar kennelijk was duidelijk dat bij het aflopen van het Bestand in 1621 opnieuw confiscatie zou volgen.

Uit het al gememoreerde archiefstuk (Extract uyte resolutien van de heeren Staten van Hollandt ende Westvrieslandt van 21 januari 1621) blijkt dat prins Frederik Hendrik kort daarvoor (dus ca 4 jaar voordat hij stadhouder werd) een verzoek aan de Staten heeft gericht om ter compensatie van “sijn verlies te mogen hebben d’administratie ende innekomen der goederen van Wassenaer boven de lasten”.Niet geheel duidelijk is welke verliezen de prins had geleden, maar het zou kunnen gaan om beslagleggingen door de Spaanse autoriteiten in de Zuidelijke Nederlanden. De Staten gaan akkoord onder de voorwaarde dat de goederen blijven “van nature so die sijn, ende voorden tijt van de confiscatie alleenlijck”.En ook moet aan de steden die zulks verlangen een “staet van innekomen ende lasten vande selve goederen” geleverd worden. Zéér duidelijk wordt met het bovenstaande dat het bij het bezit van de heerlijke rechten niet alleen om aanzien ging, maar vooral ook om de inkomsten. Tot zijn dood in 1647 heeft Frederik Hendrik daadwerkelijk de desbetreffende rechten bezeten. In 1648, na de vrede van Münster, werden deze weer teruggegeven aan een nazaat van wie ze kwijt raakte, Claude Lamoraal de Ligne. Als laatstgenoemde enkele jaren daarna de rechten via aanplakbiljetten te koop anbiedt, is een opsomming vermeld van de diverse inkomstenbronnen (bijv. belastingen, tienden, tollen en veenpachten). Het bedrag, 140 000 gulden, waarvoor de rechten toen weer bij de Van Wassenaers kwamen is volgens een voetnoot in Heren van Stand min of meer vergelijkbaar met 25 miljoen gulden (11,3 miljoen euro) heden ten dage.

                                                                                                  Albert Niphuis

Stadhouder Frederik Hendrik. Schilderij door (atelier van) M.J. van Mierevelt, ca 1632. Haags Historisch Museum.