Nadat Napoleon medio oktober 1813 de volkerenslag bij Leipzig heeft verloren, brokkelt zijn macht af en komt er een onoverzichtelijk einde aan de inlijving van Nederland bij het Franse Keizerrijk. De laatste uitgaande brief van de gemeente Wassenaar in het Frans is van 16 november. De maire van Wassenaar, Bartholomeus van der Staal, retourneert aan de onderprefect in den Haag een lijstje met namen van burgers van Wassenaar die 'l ordre imperial de reunion hebben gekregen, een keizerlijke onderscheiding.
Dat die brief ooit in goede orde is ontvangen, is heel onwaarschijnlijk. Op diezelfde 16e november namelijk heeft de prefect Gozewijn van Stassart de benen genomen uit Den Haag en een onduidelijke situatie achtergelaten waarin Napoleon niets meer te zeggen, laat staan te onderscheiden had.
De Opregte Haarlemsche Courant van 20 november 1813 geeft een overzicht van de staat waarin Holland verkeert. De Fransen zijn in paniek, de burgerij muit. In Amsterdam heeft de Gewapende Burgerwacht de rust hersteld. De maire en onderprefect in Haarlem hebben beiden hun functie neergelegd, waarop de plaatselijke politiechef een provisioneel bestuur heeft ingesteld.
Waarom correspondeert Wassenaar dan nog met het Franse bestuur? Dringen de tekenen des tijds niet tot het Regthuis door?
De kozakken nemen al geruime tijd in het Oosten de ene stad na de andere in, een winkelier in Rotterdam verkoopt openlijk Oranjelinten, Amsterdam is al twee dagen ‘regeeringloos’, maire Heldenwier van Leiden stelt een opstandig bestuur van Leidenaren samen, en een luidruchtig opstootje in den Haag heeft in vol daglicht om de terugkeer van de Oranjegezinde burgemeester Slicher geroepen terwijl de Fransen in hun garnizoen bleven zitten.
Het land mag dan kantelen, Wassenaar retourneert braaf een lijstje van keizerlijk onderscheidenen naar een verlaten prefectuur. Beleefd briefje erbij. Avec une parfaite consideration. Toch weet maire Bartholomeus van der Staal heus wel dat er iets aan de hand is. Maar hij maakt zich meer zorgen over dreigende anarchie dan over de regimewisseling. Twee dagen na zijn laatste Franse correspondentie, als hij zeker weet dat Van Stassart is opgehoepeld, laat hij omroepen en ophangen dat de gezeegende (inderdaad, onderstreept) herstelling van zaken met vaste schreden nadert, waarin alle wenschen zullen worden bekroond. Maar hij voegt er onmiddellijk aan toe dat goede burgers moeten waken voor de rust en orde, terwijl hij die zich aan wanorden, rooven en plunderen zoude schuldig maken, zich zelve de gevolgen daarvan zouden te wijten hebben. Wat die gevolgen dan wel zouden kunnen zijn, daarover laat hij zich niet uit. Misschien weet hij het zelf ook niet. Want wie die straf dan zou moeten opleggen en in naam van wie, dat is in november 1813 ongemakkelijk onduidelijk. Die wanorde en dreigende opstand is een veel groter probleem dan kwesties van loyaliteit. Dat hij zelf, als burgemeester in oorlogstijd iets te vrezen zou hebben, komt niet in hem op. Hij is gewoon een van de vier maires die elkaar sinds 1811 in hoog tempo zijn opgevolgd. Het dorp moest toch bestuurd worden? Had hij iets fout gedaan?
Mathijs Deen