Toen in de zuidelijke Nederlanden de Oostenrijkse successieoorlog (1740-1748) woedde, bleven Bergen op Zoom en Sas van Gent niet ongemoeid. Ze werden door de Franse troepen belegerd, bezet, gebrandschat en geplunderd. Huizen en kerken werden verwoest en een groot deel van de inwoners vluchtte. De schade was dermate groot dat de Staten-Generaal in 1749 een huis-aan-huis collecte uitschreven voor de hele Republiek. De opbrengst zou bestemd zijn voor de herbouw van de kerken en voor ondersteuning van de geruïneerde Bergenaren en Gentenaren..

Ook in Wassenaar ontving het dorpsbestuur de opdracht om te collecteren. Zoals in die tijd heel normaal was, liepen de leden van het dorpsbestuur de collecte zelf: de baljuw-schout, secretaris, ambachtsbewaarders en schepenen. Ze deden dat, zoals ook al heel gebruikelijk was, in vijf ploegen. De “wijken” die ze liepen zijn ook nu nog altijd goed herkenbaar:

“1. den heer bailluw van Wassenaer [Johan van Gijbelant],  met Isaac van der Beets en Abram Ledegang in ’t dorp”;

“2. den secretaris van Wassenaer [Pieter de Riemer], Jan Verbaen en Jacob Bol, van Rijxdorp en Koxhorn tot het dorp”;

“3. Gijsbert Hillenaer en Cornelis van der Heijden, tot [van] de Horstlaen langs de Veensijde tot het Boschhek [ca. Huis ten Bosch] en van daer tot juffrouw Fagel [de grens tussen Wassenaar en Den Haag lag destijds ter hoogte van de Raamweg] en voorts de Middelbuurt tot de Lange Kerkdam”;

“4. Jacob van der Salm, Dirk Brouwer, van de Middelwegh tot aen de Maeldrift en vervolgens den Deijl, de Paepwegh tot aen de Horstlaan”;

“5. Jacob Korbee en Jan van der Drift, van de pastoor [ter plaatse waar nu de Warenar staat] tot Eijsendoorn en vervolgens langs de noordkant tot Duijnrel”.

De totale opbrengst beliep f 328:2:8, een hoog bedrag voor die tijd. De gewoonte dat het dorpsbestuur zelf een collecte liep bleef lang voortbestaan. Nog in 1824 wordt er in vijf ploegen huis aan huis gecollecteerd door het bestuur, dat in die tijd inmiddels bestaat uit schout (burgemeester), assessoren (wethouders) en gemeenteraad; er wordt dan f 88,35 opgehaald voor de ongelukkige ingezetenen van Waalwijk, waar 51 huizen en 14 schuren zijn afgebrand en120 gezinnen van have en goed zijn beroofd.

Nu waren er in de 18^e en begin 19^e eeuw nogal wat minder huizen in Wassenaar dan nu, toen ruim 300 tegen nu bijna 12.000. Toentertijd moesten de bestuurders voor hun collecte gemiddeld 63 huizen per ploeg aandoen. Anno 2008 zou dat met vijf ploegen 2.260 huizen, of beter: woningen, per ploeg zijn. Maar als we uitgaan van de hele huidige gemeenteraad plus de burgemeester, drie wethouders en de gemeentesecretaris, dan wordt het al een stuk doenlijker: 923 huizen per ploeg van twee. Voor de lichaamsbeweging van onze bestuurders zou het niet slecht zijn en ter dichting van de kloof tussen burger en politiek wellicht zelfs ideaal

Marry Niphuis-Nell

.

Kopergravure uit 1793 door Anna C. Brouwer, met beschrijving in rijm. Uit: "De Nederlandsche Stad- en Dorpbeschrijver". Van Ollefen en Bakker.