Ik zal vermoedelijk niet de enige Wassenaarder zijn die zo nu en dan met opgetrokken wenkbrauwen de berichten in deze krant leest over de harde woorden die er soms door leden van de gemeenteraad en het college van B en W worden gesproken. De wellevendheid lijkt dan ver te zoeken.
Het komt mij voor dat toen ik in de jaren zeventig voor het eerst enige belangstelling kreeg voor gemeentepolitiek, de sfeer binnen het gemeentebestuur veel beter was dan nu. Toch was er in die tijd ook wel eens ophef. Zo herinner ik mij een uitspraak van burgemeester mr. Karel Staab, die in een kranteninterview de Wassenaarse gemeenteraad betitelde als ‘een stelletje Hottentotten in een Zoetermeerse flat.’
Ook in een veel verder verleden ontstond er wel deining over een lid van het gemeentebestuur. In de negentiende eeuw was dat onder anderen burgemeester Van Bergen die zich van een minder fraaie kant liet zien. J.A. van Bergen (1772-1856) was behalve burgemeester van Wassenaar ook gemeentesecretaris, notaris, rentmeester van de goederen en inkomsten van de Hervormde Kerk en rentmeester van Wassenaar en Zuidwijk. Deze machtige man kreeg het aan de stok met de Hervormde kerkenraad. Het ging eerst over de vraag of Wassenaar of Den Haag een bepaalde armlastige moest onderhouden. Daarbij adviseerde Van Bergen, tegen het advies van de kerkenraad in, aan Gedeputeerde Staten (GS) dat de Wassenaarse diaconie (armenzorg) de man zou moeten onderhouden. GS namen dit advies over. Toen de burgemeester later namens GS de kerkenraad vroeg, zoals ieder jaar gebeurde, om een uitgebreid overzicht van het gevoerde financiële beleid, weigerde de kerkenraad dat. Dit kreeg uiteindelijk de predikant van de Dorpskerk, J.H. Klinkenberg, op zijn bord.
Dominee Klinkenberg kwam nietsvermoedend op 7 maart 1850 bij Van Bergen op de thee in zijn woning aan de Langstraat (nu nr. 26). Hij werd aanvankelijk vriendelijk ontvangen, maar na de thee verliet mevrouw Van Bergen de salon en bleef de dominee achter met de 79-jarige burgemeester en diens zoon. De burgemeester begon op hoge toon over zijn conflict met de kerkenraad, waarop Klinkenberg antwoordde dat dat veroorzaakt was door de zaak rond de in Den Haag wonende armlastige. Van Bergen ontstak nu in woede en begon, volgens de dominee, ‘onmenschelijk te vloeken.’ Klinkenberg stond op en wilde vertrekken, maar de burgemeester versperde hem de weg en dwong Klinkenberg weer te gaan zitten. ‘En nu lezer (zo schreef Klinkenberg later) begon er een tooneel, dat ik niet in staat ben, naar waarheid af te schetsen. Eene geheele menigte scheldwoorden, doorweven met vloeken en verwenschingen, vloeiden hen beurtelings van de lippen.’ Van Bergen junior hield ondertussen de predikant gebarricadeerd en kwam op een gegeven moment met gebalde vuisten op hem af en schreeuwde hem in het gezicht. Dominee hield echter het hoofd koel en wist uiteindelijk de voordeur te bereiken. ‘Met een honend gejaauw en met lage scheldwoorden werd ik nageschreeuwd en toen ik de buitenlucht inademde, dankte ik God voor mijne bewaring, want het gevaar om geslagen te worden, was groot geweest.’
De geschokte dominee zette zich de volgende dag achter zijn schrijfbureau in de pastorie aan de Schoolstraat (nu nr. 2) om een open brief aan de heren Van Bergen te schrijven. Hij las de brief voor tijdens de kerkdienst op de eerstvolgende zondag. Bovendien liet hij in 1851 op eigen kosten een boekje drukken, waarin hij zijn confrontatie met de heren Van Bergen uitgebreid uit de doeken deed. Dat bleef voor Van Bergen niet zonder gevolgen. Hij werd in september van dat jaar als burgemeester opgevolgd door W.L. Vleysman. Gelukkig was die burgemeestersrel in 1925 bij vrijwel niemand meer bekend. In dat jaar werd een straat in het villapark Rijksdorp naar burgemeester Van Bergen vernoemd.
Robert van Lit
De vroegere woning van burgemeester Van Bergen in de Langstraat, midden op een foto uit omstreeks 1915.
De Historische Vereniging Oud Wassenaer heeft getracht de rechthebbenden van afbeeldingen te achterhalen. Degene die de auteursrechten hierop heeft, wordt daarom uitgenodigd met de secretaris contact op te nemen. Voor de duidelijkheid in relatie tot de tekst zijn enkele foto’s bewerkt.