In het pand aan de Langstraat waar nu Fotostudio Van der Plas gevestigd is heeft zich zeker tot 1752 een grutterij bevonden. In 1705 kreeg de zoon van de molenaar van onze korenmolen Jacob Arisse van Wouw -zijn zoon heette Ary - toestemming van Jacob baron van Wassenaer-Obdam om in het huis van zijn ouders een grutterij te beginnen. Rond 1750 raakte de grutterij in verval en na vele klachten verbood Unico Wilhelm graaf van Wassenaer-Obdam aan Lucas van Wouw het beroep van grutter nog langer uit te oefenen. (Ary was inmiddels door zijn broer Lucas opgevolgd.) Wat was dat eigenlijk, een grutterij?

Hoewel zo’n grutterij voor diverse doeleinden gebruikt kon worden beperk ik mij  tot het breken van boekweitzaden al moet ik daar wel aan toevoegen dat deze gebroken zaden vaak in een later stadium tot meel vermalen werden.(Taalkundig gezien is het woord grut verwant aan gruis, iets dat fijn verbrokkeld is.) Hoewel de naam boekweit doet vermoeden dat het hier om een graansoort zou gaan -weit betekent immers tarwe- is dit niet juist. Boekweit is verwant aan gewassen als zuring en rabarber. Men spreekt bij boekweit overigens van een zeer gunstig samengesteld eiwit. Aminozuren en rutine zijn in grotere hoeveelheden aanwezig dan bij vele tarwesoorten. Toch wordt er in ons land weinig of geen boekweit meer geteeld. Aan het eind van de 18^e eeuw werd dit ‘volksvoedsel‘ verdrongen door de aardappel. Hoewel de teelt van boekweit grote voordelen kende kon één nachtvorst of een zware regenbui de oogst volledig doen mislukken. Vandaar het gezegde uit de Achterhoek : ‘Bookweitzaod en vrouwleupraot lukt alle zeuven jaor.‘

Het breken van dit zaad was overigens geen eenvoudige zaak. Voordat het zaad over de steen ging -zo’n steen werd veelal aangedreven door een paard (rosmolen)- waren er al vele handelingen aan vooraf gegaan. Het reinigen en sorteren nam alleen al veel tijd in beslag. Teneinde de steen op de juiste afstand te kunnen instellen moesten de zaden op grootte gesorteerd worden en bovendien moest dit zaad goed droog zijn. Dit laatste gebeurde in de droogoven. De donkerbruine bast kwam dan al los van de korrel zelf. De grootste korrels leveren tevens de mooiste grutten op. Tijdens dit breken ontstaat er naast die korrels breekmeel dat als veevoeder gebruikt kan worden. De doppen kunnen als isolatiemateriaal en voor verpakkingsdoeleinden gebruikt worden. Ook worden ze wel als vulling voor matrassen gebruikt.De boekweit die ook nu nog te koop is -bijvoorbeeld als bestanddeel voor pannenkoeken- komt in de meeste gevallen uit de Verenigde Staten , Canada of Zuid-Afrika.

                                                                               Carl Doeke Eisma.

Grutter aan het werk. Ets naar Jan Luycken, 1694.