Droomcarriére van een boerenmeid
In de vorige aflevering van Actueel Verleden vermeldde ik dat een gedroomde carrière van een inwonende boerenmeid een huwelijk was met haar baas of met diens zoon en bedrijfsopvolger. In de Wassenaarse archieven vond ik bij toeval een tamelijk hard bewijs van een dergelijk huwelijk.
Het begint met Bartholomeus Alkemade. die werd geboren in 1805 in een boerengezin in Wassenaar. Hij trouwde in 1833 met Cornelia van der Drift, was boer aan de Veenzijde in Wassenaar, en kreeg met Cornelia negen kinderen. De bijna jaarlijks doorgaande reeks geboorten eindigt in 1845, op 23 augustus, met het overlijden van Bart’s vrouw. Omdat nu de gemeenschappelijke boedel verdeeld moest worden over de weduwnaar en de zeven nog in leven zijnde kinderen, wordt er een boedelinventaris opgemaakt. Per vertrek, zolder, schuur en stal wordt vermeld welke voorwerpen er zich bevinden en wat de waarde ervan is. Ook de vorderingen en schulden worden vermeld. Hoewel een boedelinventaris nog niet een uiteindelijk overzicht geeft van de financiële situatie, leidt het totaal van de gegevens uit het document wel tot de indruk dat de financiële positie van het gezin niet erg florissant was.
Het in het kader van dit verhaal meest opvallende is echter wat er “In de keuken” wordt aangetroffen. Na een reeks voorwerpen waarvan steeds de waarde wordt aangegeven, is de volgende aantekening gemaakt: “De zich in hetzelve vertrek bevindende tien stoelen en eenige matten behoren […..] aan Willemina Slingerland, aldaar inwonende.” Direct hierna wordt vermeld dat “Voor eene vaste bedstede” er enkele gordijnen, dekens en lakens zijn, maar ook: “behorende het verder daarin bevindende bed, peuluw en twee kussens […..] aan de zoo even genoemde Willemina Slingerland.”
De boedelinventaris werd opgemaakt op 3 juli 1846, Bart en Mijntje (Willemina) trouwen zeven dagen later, op 10 juli, en hun eerste kind wordt een kleine twee maanden later geboren, op 5 september. Aan daadkracht heeft het niet ontbroken. Hertrouwen was voor een weduwnaar met jonge kinderen - Bart’s jongste kind was bij het overlijden van zijn vrouw bijna één jaar oud - welhaast een noodzaak. En een huwelijk met Mijntje lag dus, zo te zeggen, erg voor de hand.
Helaas moet ik op dit punt in het verhaal aangekomen al melden, dat heel spoedig hierna bleek dat Bart toch niet Mijntjes droomboer kan zijn geweest. De geboorte van het tweede kind van het paar, ongeveer een jaar later, vond plaats in Veur en uit de boedelinventaris, opgemaakt in 1848 na het overlijden van Bart’s moeder, blijkt dat hij inmiddels geen boer meer is, maar arbeider. Hij heeft het dus als boer aan de Veenzijde niet kunnen bolwerken en na de geboorte van nog eens drie kinderen overleed hij in 1852 in Zoeterwoude.
Mijntje, die 17 jaar jonger was dan Bart, zou nog een tweede, en na opnieuw weduwe te zijn geworden, een derde huwelijk sluiten. Deze werden steeds na hooguit drie maanden gevolgd door een geboorte; in totaal zou ze 12 kinderen krijgen. Ze zou nog wonen in Broek, Noordwijk, en Voorschoten, waar ze zou overlijden op 23 juli 1890, op de leeftijd van 63 jaar.
Marry Niphuis-Nell