In oude advertenties worden ze wel genoemd bij notariële verkopingen van bijv. hout, waarbij belangstellenden zich op het landgoed of buitenplaats bij de tuin- of bosbaas kunnen vervoegen. Maar ook in oude adresboekjes van Wassenaar wordt menig tuinbaas vermeld. Ze wonen vaak op de buitenplaatsen maar later ook wel in wijken als Kerkehout en Oostdorp. Bij de bouw van Kerkehout zijn de grotere woningen aan de Louisestraat door de Wassenaarse Bouwstichting (toen nog Bouwvereniging) met voorrang bestemd voor tuinbazen en chauffeurs.
Tuinbazen worden in de 18e eeuw, bij het bouwen van landhuizen of buitens en het aanleggen van (sier-)tuinen voor het eerst genoemd. Ze zijn belast met het ontwerp, de aanleg, het onderhoud van de vaak uitgestrekte landerijen en de zorg voor het tuinpersoneel. De Zweed Sven Wittbaum, was bij zijn overlijden in 1775 meer dan 40 jaar actief als tuinbaas op Zuidwijk. Zijn faam was zo groot dat hij leerlingen uit Zweden, Duitsland en ons eigen land aantrok.
Mijn belangstelling voor tuinbazen is gewekt door enkele briefjes en wat diploma’s die ik van dorpsgenote Ditte Nouwens ontving. Die briefjes zijn handgeschreven aanbevelingen voor tuinkecht J. Gips die -onafhankelijk van elkaar en meer dan een eeuw geleden- door de tuinbazen E. Kamphorst (Hartenkamp) en Ph. van Burken (Langenhorst) zijn afgegeven. Bij mijn spitwerk -om die term in dit verband maar eens te gebruiken- kwam ik diezelfde J. Gips in 1929 weer tegen, nu als tuinbaas van het Voorschotense buiten Stadwijk. Bij de veel gehouden keuringswedstrijden van bloemen, groenten en fruit hier in Wassenaar, sleept hij een eerste prijs in de wacht. Medailles, (wissel-)bekers en kunstvoorwerpen worden door landgoedeigenaren, waaronder soms ook koningin Wilhelmina en prins Hendrik, voor de prijswinnaars ter beschikking gesteld. Prins Hendrik liet nog in 1915 door de tuinbaas een doolhof aanleggen bij het jachtslot Ter Horst.
De diploma’s dateren uit de jaren ‘30 en zijn ondertekend door het toenmalige bestuur en de keuringscommissies van de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij voor Tuinbouw en Plantkunde; Afdeling Wassenaar (1927). Het zal u wellicht niet verbazen, maar dat zijn stuk voor stuk Wassenaarse tuinbazen. Samen met de Tuinbouwvereniging Wassenaar en Omstreken (1912) zijn dit voorlopers van het huidige Groei en Bloei, Afdeling Wassenaar. (wordt vervolgd)
Groepsfoto Wassenaarse tuinbazen uit: Kent u ze nog … de Wassenaarders. Vlnr. J. Geitenbeek (Zuidwijk), J. Anderson (Voorlinden), J. Hilhorst (Hoogwolde), J .v. Moerkerken (Eikenrode), P. Zegwaard (Meyland), M. Sjouke (Backershagen), A. Bergman (?) en P. Midavaine Neyenburgh). Vooraan het echtpaar Weise (Meyland) met daartussen Burgemeester Storm van ’s Gravesande. (1925).
De Historische Vereniging Oud Wassenaer heeft getracht de rechthebbenden van afbeeldingen te achterhalen. Degene die de auteursrechten hierop heeft, wordt daarom uitgenodigd met de secretaris contact op te nemen. Voor de duidelijkheid in relatie tot de tekst zijn enkele foto’s bewerkt.