Het is inmiddels al weer ruim twintig jaar geleden dat in het tegenwoordige Weteringpark een archeologische vondst werd gedaan, die voor grote beroering zorgde in de wetenschappelijke wereld.
Aangetroffen werd een graf met twaalf skeletten, daterend uit ongeveer 1700 voor Christus. Sporenonderzoek toonde aan dat het twaalftal op gewelddadige wijze gelijktijdig aan hun einde was gekomen. Waar archeologen altijd aangenomen hadden dat in Nederland de Bronstijd een periode was waarin mensen in harmonie met elkaar samenleefden, bleek nu ineens dat conflicten met een dodelijke afloop ook toen al voorkwamen.
Twintig jaar geleden; tijd om nog eens terug te blikken op deze unieke vondst. Wat gebeurde er allemaal in april 1987 in het Weteringpark? Op zaterdagmiddag 18 april, half twee, parkeerde een zwarte Mini aan het eind van de Van Duivenvoordelaan. Piet van Alphen, Bram Bakels en ondergetekende, leden van de archeologische werkgroep van de Stichting Historisch Centrum Wassenaar, stapten uit. Het was een stralende, zonnige dag en vanaf de weg hadden zij een mooi uitzicht op de polder, waar men ter hoogte van de jachthaven net begonnen was met de aanleg van de nieuwe wijk Weteringpark. Een weg van grijze steentjes voerde het weiland in, waar her en der met graafmachines al wat vlakken waren opengetrokken, de meeste vrij ondiep, maar verderop wat dieper. Er zat hier voornamelijk klei in de grond, maar op een gegeven moment stuitte het drietal op een plek waar de klei plaats maakte voor geel zand: een oude zandheuvel. In de profielen van het uitgegraven vlak werd voorzichtig met een troffeltje gekeken of er iets te vinden was. Van Alphen deed de eerste vondst: een grote prehistorische potscherf. Spoedig volgden meer scherven. Ook veel vuursteenafslagjes werden geborgen, evenals stukjes houtskool. Sommige van de scherven waren fraai versierd.
’s Avonds werd de bevriende geoloog en amateur-archeoloog dr. Bert van der Valk uit Den Haag ingeseind. Hij kwam de volgende dag, eerste paasdag, zowel in het schervenlokaal in de Europaschool als op het terrein kijken. Naar zijn idee waren de vondsten zeker uit de Bronstijd, maar misschien zelfs uit het Neolithicum. Dat laatste bleek naderhand inderdaad te kloppen. Van der Valk adviseerde met klem om de volgende dag verder te graven. Peter de Geus, voorzitter van de Stichting Historisch Centrum Wassenaar en ook lid van de archeologische werkgroep, lichtte de provinciaal archeoloog in, evenals burgemeester Schoute. De burgemeester toonde zich aanvankelijk weinig gecharmeerd van het telefoontje: “Vergis ik mij, of is het vandaag eerste paasdag?” Vervolgens toonde hij toch veel belangstelling en verwees hij De Geus door naar een van zijn ambtenaren om de zaak verder te begeleiden.
Op tweede paasdag verscheen de werkgroep, nu aangevuld met Peter de Geus en Nanny Cieremans, weer in het veld. Ook de geoloog Van der Valk en zijn oudste zoon waren van de partij. Helaas was het weer omgeslagen: een bulderende, ijskoude wind en in de namiddag regen die steeds heviger werd. Desondanks werd er hard gewerkt: vlakken werden geschaafd en ingetekend. Het zand werd gezeefd met behulp van twee zeven en met het water in de brede sleuf naast het opgravingsvlak. De onderzoekers vonden weer een groot aantal vuursteenafslagjes en één prachtig vuurstenen pijlpuntje. Ook kon men de nodige aardewerkscherven bergen. Bovendien tekende zich in het zand de locatie af waar in de prehistorie een haardplaatsje was geweest. Aan het eind van de middag konden de verkleumde opgravers constateren dat zij de plek hadden gevonden waar 4000 jaar geleden mensen hadden gebivakkeerd.
(wordt vervolgd)
Robert van Lit
Het Bronstijdgraf in het Weteringpark met P.C. van Alphen. Foto Jan Stegeman, 1987.