Paul Jüdell

Op dit adres woont in 1940 Paul Jüdell. Paul ziet het levenslicht op 9 november 1888 in Amsterdam. Hij is de tweede zoon van Moritz Jüdell (1861) en Rosina Elisabeth Jüdell-Elias (1863). Zijn één jaar oudere broer is Herman (1887). Vijf jaar na de geboorte van Paul wordt het gezin verblijd met de komst van de derde zoon die Albert (1893) heet. De vader van Paul is mededirecteur van Gresham Life Assurance Limited^[1].

Paul kan goed leren en gaat na de lagere school naar de H.B.S. en volgt daarna een opleiding te beginnen aan de Openbare Handelsschool in Amsterdam. Hij is nog geen achttien jaar oud wanneer hij in 1905 slaagt voor zijn eindexamen. Eind 1906 gaat Paul Jüdell in dienst en wordt opgeleid tot reserveofficier der infanterie. In de zomer van 1907 vertrekt hij met groot verlof, maar wordt daarna enkele keren opgeroepen voor herhalingsoefeningen.

Korte tijd later vertrekt hij naar Londen voor een tweejarige studie in het accountancy- en assurantiewezen. Hierna volgt zijn benoeming tot directeur van Gresham Life Assurance Society en van Gresham Fire en Assurance Society in Londen. Zijn werkterrein bestrijkt o.a. Nederland en haar overzeese koloniën. Paul treedt hiermee in de voetsporen van zijn vader en zal deze functie vervullen tot 1917.

Het is 3 december 1912 wanneer Paul Jüdell in Amsterdam in het huwelijk treedt met Agneta Wilhelmina Lenderink (1890-1950). Een klein jaar later wordt op 11 november 1913 hun dochter Wilhelmina Elisabeth geboren. Op dat moment is de politieke situatie in Europa erg onrustig en houden veel landen rekening met het uitbreken van een oorlog en treffen voorbereidingen. In verband met deze oorlogsdreiging wordt op 31 juli 1914 een algehele mobilisatie in ons land afgekondigd. Alle militairen moeten zich een dag later melden bij hun kazerne. Het leger bestaat in die tijd uit de militie (het veldleger), de Landweer (belast met de bewaking van o.m. de grens, kust, bruggen en spoorwegen) en de Landstorm (dienstplichtigen die eerder waren vrijgesteld of vrijgeloot).

Drie Nederlandse officieren met Paul Jüdell in het midden.
Een foto uit de Motorkampioen, 1916 (collectie Beeld en Geluid Delft).

Ook Paul moet zich als reserveofficier van de infanterie melden. Halverwege de Eerste Wereldoorlog wordt hij overgeplaatst naar het korps Motordienst. Voor Nederland zijn er naast de politieke- ook economische gevolgen. Vanwege haar neutraliteit ligt de handel met andere landen grotendeels stil. Bovendien zijn er veel vluchtelingen uit België die in ons land een veilig heenkomen zoeken en die gehuisvest en gevoed moeten worden.

De hele wereld haalt opgelucht adem wanneer er op 11 november 1918 een officieel einde komt aan die verschrikkelijke oorlog. In een bos bij het Franse stadje Compiègne, ongeveer tachtig kilometer ten noorden van Parijs, wordt die dag de wapenstilstand gesloten.

Voor Paul Jüdell volgt de demobilisatie en hij probeert de draad van het normale leven weer op te pakken. In datzelfde jaar richt hij de Algemene Motor Omnibus en Vrachtauto Maatschappij (A.M.O.V.A.M.) op. Getuige een advertentie uit 1919 waarin reclame wordt gemaakt voor de automerken Benz en Opel lijken de handelsbetrekkingen met onze oosterburen alweer enigszins genormaliseerd.

Advertentie van de A.M.O.V.A.M. in het blad De Auto, juli 1919 (foto conam.info).

In 1922 wordt het huwelijk van Paul en Agneta door hun echtscheiding ontbonden. Hun dochter Wilhelmina moet dan nog tien jaar worden en blijft bij haar moeder wonen. Ondertussen blijft Paul actief op het gebied van verkeer en vervoer en is ook betrokken bij het reiswezen en het vreemdelingenverkeer. Innovatief als hij is richt hij in 1927 de Pullman Club op, een reisbureau dat o.a. ski-reizen per trein naar Oostenrijk organiseert. Afhankelijk van het seizoen koppelt men meer of minder wagons aan de internationale treinen. Binnen de Pullman Club combineert Paul de functie van secretaris en penningmeester.

Het geluk lacht hem weer toe als hij op 24 december 1935 in Londen hertrouwt met de vier jaar jongere Mabel Jeanette de Vries Robbé (1892-1964). Zij is kort hiervoor gescheiden en heeft twee dochters uit haar eerste huwelijk: Sonja (dan 19 jaar) en Inge (dan 16 jaar). Het gezin vestigt zich aanvankelijk in Den Haag.

Ongetwijfeld zullen zij zich zorgen hebben gemaakt over de ontwikkelingen in Duitsland waar in 1933 Adolf Hitler aan de macht is gekomen en waar de levensomstandigheden voor Joden steeds slechter worden. Paul met zijn Joodse achtergrond en bereisd als hij is, zal gemerkt hebben dat de bewegingsvrijheid voor Joden daar steeds verder wordt ingeperkt. Velen vluchten naar het veilig geachte Nederland in de hoop aan de terreur van de nazi’s te ontkomen. Hopend dat ook deze keer Nederland door haar neutraliteit gespaard zal blijven voor een oorlog.

Het Nederlands Instituut voor Toerisme wordt door Paul Jüdell in 1936 opgericht. Door zijn ervaring en kennis op het gebied van verkeer en vervoer verschijnen met enige regelmaat artikelen van zijn hand in verschillende publicaties. Voor zijn verdienste op dit terrein wordt hij onderscheiden met de Oostenrijkse Orde voor Verdienste, ridder 1^e klasse. Ook is hij houder van het Officierskruis voor dertig jaar militaire dienst.

Donkere wolken pakken zich samen boven Europa wanneer Duitsland op 1 september 1939 Polen binnenvalt. Het begin van de Tweede Wereldoorlog is een feit. Vier dagen eerder is in ons land de algemene mobilisatie afgekondigd. Paul die inmiddels in Wassenaar woont, wordt voor de tweede keer in zijn leven gemobiliseerd. Nu in de rang van reserve majoor en wederom bij het korps Motordienst^[2]. Het depot van de Motordienst is het opleidingscentrum voor de motordienst en verzorgt de opleiding van chauffeurs, monteurs, onderofficiers- en officierskader. Het depot is gevestigd in de Ripperda kazerne in Haarlem. Velen volgen hier hun militaire rijopleiding. Daarnaast beheert men het voertuigenpark van o.a. de infanterie en artillerie.

Paul Jüdell, eind jaren dertig van de vorige eeuw
(Biografisch Portaal van Nederland).

Ondanks het naleven van een stipte neutraliteit wordt ons land in de vroege ochtend van de 10^de mei 1940 door nazi-Duitsland aangevallen. Net als vele Nederlanders zal Paul niet gerust zijn geweest over de afloop van de strijd. Of hij actief betrokken is geweest bij gevechtshandelingen rondom Haarlem of Amsterdam is onbekend. Ook over de rol van het Depot Motordienst tijdens de meidagen is niet veel bekend. Aangenomen wordt dat de militaire rijopleidingen onmiddellijk zijn beëindigd en dat de cursisten naar hun eigen onderdeel zijn teruggekeerd. De Duitse overwinning lijkt onafwendbaar en met het bombardement op Rotterdam is het pleit beslecht.

Ripperda Kazerne, Haarlem, eind 19^e eeuw (foto Publiek Domein).

De capitulatie is voor velen onverdraaglijk, wetende wat er in Duitsland met de Joden gebeurt. Enkele honderden Joodse landgenoten wachten niet af, maar nemen het lot in eigen hand en kiezen voor een vlucht in de dood. Onder hen twaalf militairen waarvan Paul Jüdell er één is. Op 14 mei 1940 komt er een eind aan het leven van deze talentvolle en energieke man. Paul is dan 51 jaar.

Pauls dochter Wilhelmina trouwt in 1936 in Den Haag met Constant Bernard Moormann (1911). Uit dit huwelijk wordt een (klein)dochter geboren: Constance Pauline Moormann. Het jonge gezin overleeft in Nederlands-Indië verschillende jappenkampen.

De vrouw van Paul, Mabel Jeanette de Vries Robbé, overleeft met haar beide dochters de oorlog en overlijdt in 1964. Paul en Mabel liggen begraven op de Gemeentelijke Begraafplaats “Woensberg” in Blaricum.

Laatste rustplaats van Paul Jüdell en zijn echtgenote Mabel de Vries Robbé.
Gemeentelijke begraafplaats “Woensberg” in Blaricum (foto Online-Begraafplaatsen).

Ook de beide broers van Paul, Herman en Albert, overleven de oorlog.

 Paul Jüdell staat op de Erelijst van Gevallenen 1940 – 1945^[3].

Stoeplaan 22 (foto Mariëtte van Lit-Pieterse).

Ter nagedachtenis aan

Paul Jüdell is er op de Stoeplaan 22

een struikelsteen geplaatst.

Foto Patrick Kop

©Ton Beijersbergen

Werkgroep Struikelstenen Wassenaar

https://www.oudwassenaer.nl/2e-wereldoorlog/struikelstenen

^[1] Een Engelse levensverzekeringmaatschappij opgericht in Londen (1848). Het bedrijf had tal van vestigingen in het Verenigd Koninkrijk, Europa en op andere continenten.

^[2] Na de Tweede Wereldoorlog kennen we dit korps als de Aan- en Afvoertroepen.

^[3] De Erelijst van Gevallenen 1940 – 1945 in Den Haag is een erelijst met namen van bijna 18.000 Nederlandse oorlogsslachtoffers. De Erelijst bevindt zich in de hal van de voormalige Tweede Kamer der Staten-Generaal aan het Binnenhof.